Cho đất được "nghỉ hè"

Trước thắc mắc của tôi vì thường chỉ thấy người ta phủ nilon vào mùa đông để chống rét cho mạ chứ chưa từng thấy cảnh phủ nilon vào giữa mùa hè bao giờ, anh Nguyễn Văn Nhượng, nông dân ở xã Hội Thịnh, tỉnh Phú Thọ cười, giải đáp: “Đó là cách chúng tôi ủ đất để tiêu diệt cỏ dại, trứng sâu và các mầm bệnh. Cụ thể, chúng tôi lấy cám trộn với quả men rượu ủ chừng 2 tuần rồi trộn với phân chuồng ủ tiếp trong 21 ngày. Tôi đem phân đó vãi ra ruộng, cày, xới cho thật đều và phủ nilon, đậy lại trong 1 tháng rồi mới mở ra, trồng rau. Nhờ đó 2 lứa rau về sau gần như không phải dùng đến thuốc BVTV”.

Anh Nhượng chia sẻ, trồng rau cải áp lực sâu bệnh rất cao, nhất là sâu tơ và bọ nhảy. Sâu tơ còn có thuốc BVTV sinh học để trị, còn bọ nhảy thì không. Trước đây, nông dân vẫn theo kinh nghiệm của cha ông là thu hoạch xong một vụ cải thì cày, dâng nước ngâm ruộng trong 15 - 20 ngày để trị bọ nhảy.

Tuy nhiên khi rút nước, chờ đất khô, lên luống, trồng cây xong đã thấy bọ nhảy xuất hiện. Kể từ khi dùng kỹ thuật mới ủ đất trong 1 tháng hè thì không thấy hiện tượng đó nữa, có lẽ không chỉ bọ nhảy chết mà trứng của chúng cũng đã bị ung hết.

Chị Kiều Thị Huệ, Giám đốc HTX Rau an toàn Vĩnh Phúc (Tam Dương, Phú Thọ) cho hay, khử trùng, làm mới đất hay còn gọi là xử lý đất bằng năng lượng mặt trời là một biện pháp kỹ thuật mà dự án JICA của Nhật Bản chuyển giao cho HTX vào năm 2018.

Thời điểm áp dụng kỹ thuật này từ tháng 5 đến tháng 8, lúc nhiệt độ cao nhất trong năm. Khi nhiệt độ ngoài trời 35 độ C thì nhiệt độ trong đất xử lý phải đạt được từ 60 - 65 độ C khiến các hạt cỏ bị thối và mất sức nảy mầm, cùng với đó là các nấm bệnh, sâu hại bị tiêu diệt. Ngược lại, nhiệt độ cao như thế các vi sinh vậy hữu ích vẫn phát triển bình thường được.

Cách thực hiện kỹ thuật này như sau: Bước 1, phân được bón trước khi cày xới để đảm bảo được vùi sâu xuống đất và phân bổ đều trong đất với lượng đủ cho cây trồng sử dụng trong toàn vụ. Có thể bón phân NPK nhưng nhất định phải có phân chuồng đã được xử lý.

Bước 2, đất được cày xới tơi xốp và lên luống để khi xử lý xong có thể trồng cây vụ sau luôn mà không cần phải làm lại đất. Đất khi làm xong phải đạt được độ ẩm khoảng 60% để đảm bảo giúp làm tăng nhiệt độ đất khi che phủ nilon.

Bước 3, nilon sử dụng trong xử lý đất có màu trắng để hấp thụ nhiệt. Kéo nilon che phủ toàn bộ diện tích bề mặt đất (kể cả rãnh luống) và phải được chèn kỹ để không bị thoát nhiệt ra ngoài.

Bước 4, sau tối thiểu 20 ngày nông dân có thể mở nilon ra để trồng cây. Tuy nhiên ngay sau khi mở nilon ra nhiệt độ của đất rất cao nên cần phải để nguội đất rồi mới gieo hoặc trồng cây (khoảng 1 ngày).

8 năm kiên trì theo đuổi một kỹ thuật

HTX của chị Huệ không có diện tích đất lớn để sản xuất riêng mà chỉ có một khoảnh nhỏ để làm các thí nghiệm về giống mới, kỹ thuật mới. Bởi thế, HTX 100% phải liên kết sản xuất với nông dân, hiện có 15 hộ như vậy với tổng cộng 11ha đất. Đầu vụ, HTX lên kế hoạch sản xuất cho các hộ theo sản lượng, chủng loại mà khách hàng yêu cầu, chỉ đạo họ về thời vụ, đồng thời cử cán bộ theo dõi, giám sát kỹ thuật. Trong 11ha đất liên kết, 8ha đã đạt theo tiêu chuẩn VietGAP, còn 3ha chưa được công nhận bởi liên quan đến nguồn gốc đất chứ không phải nông dân chưa đạt kỹ thuật.

Anh Nguyễn Văn Nhượng có 1ha đất, bắt đầu liên kết với HTX từ năm 2018 và cũng áp dụng kỹ thuật ủ đất từ đó. Đầu năm anh trồng 2 - 3 lứa rau cải rồi ngừng, đồng thời ủ đất, để đất nghỉ 1 tháng vào mùa hè rồi mới trồng tiếp các lứa sau. Với đầu ra được HTX bao tiêu ổn định ở mức 8.000 - 10.000đ/kg rau tùy thời điểm, chỉ với hai lao động chính là vợ chồng anh, mỗi năm họ thu 300 triệu đồng, sau khi trừ chi phí lợi nhuận được khoảng 200 triệu đồng.

Cũng tương tự như thế, anh Nguyễn Văn Hào có 2ha đất cũng liên kết với HTX từ năm 2018. Lúc đầu anh trồng đa dạng các loại rau nhưng thời gian gần đây đã chuyển phần lớn diện tích sang trồng rau ngót.

“Lao động nông nghiệp ở quê giờ đắt, nếu có cũng toàn người đau lưng, đau chân bởi 60 - 70 tuổi rồi. Bởi thế tôi quyết định chuyển sang trồng rau ngót để đỡ tốn công, chỉ trồng một lần rồi thu trong 3 năm, cứ cắt cụt tận gốc là 28 - 33 ngày sau chúng lại cho lứa mới. Trên diện tích 2ha này ngoài mẹ và tôi trực tiếp làm vẫn phải thuê thêm 3 người nữa. Tính ra mỗi năm tổng thu được khoảng 700 triệu đồng, sau khi trừ hết các khoản chi phí, đặc biệt là tiền thuê người làm, chúng tôi lãi khoảng 200 triệu đồng”, anh Hào thông tin.

Rau ngót thu chính vào mùa hè nên anh Hào không thể áp dụng kỹ thuật ủ đất kiểu Nhật nữa nhưng vẫn dành 7 sào vụ này để trồng rau cải, hiện đã cho dọn cỏ và chuẩn bị men rượu. Cách ủ đất của anh hơi khác với anh Nhượng là trộn trực tiếp men rượu vào phân chuồng rồi ủ trong 1 tuần và vãi ra ruộng, đậy kín bằng nilon, để trong 1 tháng cho thật ngấu.

Làm ruộng kiểu cũ về nhà là anh có thể nghỉ, còn làm ruộng theo tiêu chuẩn VietGAP về nhà rồi vẫn phải đều đặn ghi chép sổ sách. Tuy nhiên, được cái lợi là có HTX bao tiêu sản phẩm với giá cả ổn định để yên tâm đầu tư sản xuất.

Hiện sản phẩm của HTX Rau an toàn Vĩnh Phúc được xuất bán vào hệ thống siêu thị Winmart và các trường học, bếp ăn công nghiệp trên địa bàn. Không chỉ lấy mẫu để kiểm tra chất lượng, khách hàng giờ đây còn cẩn thận đến mức thi thoảng lại đến thăm vùng sản xuất của HTX để xem nông dân làm thực tế thế nào.

Nhờ tuân thủ đúng theo quy trình VietGAP, lại có thêm kỹ thuật ủ đất để phòng trừ sâu bệnh nên suốt 12 năm qua đơn vị chưa để xảy ra bất kỳ sự cố nào, góp phần đem lại hàng trăm ngàn bữa ăn toàn cho người tiêu dùng.