Chi phí giảm, năng suất tăng

Những vụ lúa gần đây, nhiều hộ dân ở thôn Đức Thịnh, xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai đã quen với phương thức canh tác lúa giảm phát thải, hầu như không còn sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học như trước đây. Điều khiến người dân tin tưởng duy trì mô hình không chỉ bởi giảm công chăm sóc, tiết kiệm chi phí mà còn tăng năng suất rõ rệt qua từng vụ.

Trước đây, nhiều hộ quen với việc gieo cấy dày, sử dụng nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Mỗi khi sâu bệnh xuất hiện, người dân phải phun thuốc liên tục để cứu lúa. Chi phí sản xuất vì thế ngày càng tăng nhưng năng suất vẫn bấp bênh. Có vụ mất mùa, người dân gần như không có lãi.

Từ khi tham gia dự án “Nâng cao chất lượng áp dụng kỹ thuật sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải khí nhà kính cho các vùng chuyên canh lúa tại tỉnh Yên Bái” do Tổ chức Stichting Oxfam Novib tài trợ, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai triển khai thực hiện, nhiều hộ dân đã thay đổi phương thức canh tác.

Dự án được triển khai từ tháng 5/2025 với mục tiêu hướng người dân đến mô hình sản xuất lúa thân thiện với môi trường, giảm chi phí nhưng vẫn bảo đảm năng suất. Mặc dù đến nay dự án đã kết thúc, nhiều hộ dân tại thôn Đức Thịnh vẫn tiếp tục duy trì cách làm này bởi hiệu quả thực tế mang lại rõ rệt hơn so với phương thức canh tác truyền thống.

Tại thôn Đức Thịnh, dự án hỗ trợ 30 hộ dân tham gia trên diện tích 4ha. Người dân được hỗ trợ giống lúa, phân bón, chế phẩm sinh học, hướng dẫn kỹ thuật và tham gia các lớp tập huấn thực tế. Điều quan trọng nhất là bà con được "cầm tay chỉ việc" ngay trên đồng ruộng nên dễ áp dụng hơn.

Theo hướng dẫn kỹ thuật, trước khi cấy lúa, đất được bón lót bằng phân hữu cơ, men vi sinh và vôi bột để tăng dinh dưỡng, cải tạo đất và hạn chế sâu bệnh từ sớm. Khi cấy, khoảng cách giữa các khóm lúa phải được giữ hợp lý, không quá dày cũng không quá thưa để cây có không gian phát triển.

Sau khoảng một tuần, bà con tiến hành bón phân NPK với lượng vừa đủ thay vì sử dụng nhiều như trước. Quá trình chăm sóc cũng thay đổi theo hướng khoa học hơn như điều tiết nước theo từng giai đoạn sinh trưởng, làm cỏ, sục bùn và bổ sung kali đúng thời điểm để giúp lúa chắc hạt.

Nhiều hộ dân cho biết lúc đầu họ khá lo lắng vì sợ cấy thưa sẽ giảm năng suất. Tuy nhiên sau một vụ sản xuất, kết quả mang lại vượt ngoài mong đợi. Cây lúa khỏe hơn, ít sâu bệnh hơn, bông lúa dài, hạt chắc hơn trước.

Chị Phạm Thị Tuyến Mai, thôn Đức Thịnh cho biết trước đây mỗi vụ lúa gia đình chị phải phun thuốc bảo vệ thực vật liên tục từ 7 - 8 lần. Nhiều hôm phun giữa trời nắng nóng, người mệt lả, nôn nao. Từ khi áp dụng kỹ thuật canh tác của dự án đến nay đã được 3 vụ, ruộng lúa hầu như không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Riêng vụ đông xuân năm nay, dù lúa đã sắp thu hoạch nhưng chưa phải phun thuốc lần nào, năng suất vẫn tăng rõ rệt. Nếu trước đây mỗi sào chỉ thu được hơn 1 tạ thóc thì nay đạt gần 3 tạ mỗi sào (sào 360m2).

Không chỉ gia đình chị Mai, nhiều hộ dân trong thôn cũng nhận thấy việc cấy thưa, bón phân và điều tiết nước đúng kỹ thuật giúp cây lúa phát triển khỏe hơn, việc chăm sóc đỡ vất vả hơn trước. Bà con không còn phải phun thuốc bảo vệ thực vật thường xuyên hay lạm dụng phân bón hóa học như trước, chi phí sản xuất giảm đáng kể nhưng năng suất và hiệu quả kinh tế lại tăng rõ rệt.

Lợi ích thiết thực

Các mô hình của dự án không chỉ hướng đến giảm chi phí, tăng năng suất, bảo vệ môi trường mà còn giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất. Theo các chuyên gia, sản xuất lúa truyền thống là một trong những nguồn phát thải lớn do quá trình ngập nước kéo dài, tình trạng đốt rơm rạ và lạm dụng phân bón hóa học.

Trong quá trình canh tác, các loại khí như CH4, CO2 và N2O phát sinh từ đất ruộng, phân bón và phụ phẩm nông nghiệp. Nếu không kiểm soát tốt, lượng khí này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và góp phần làm biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

Chính vì vậy, mô hình sản xuất lúa giảm phát thải tập trung thay đổi toàn bộ quy trình canh tác. Việc điều tiết nước hợp lý giúp hạn chế khí methane phát sinh trong ruộng lúa. Bên cạnh đó, sử dụng chế phẩm sinh học và giảm phân đạm cũng giúp cải thiện chất lượng đất, đồng thời giảm ô nhiễm môi trường.

Kết quả thực tế cho thấy lượng giống lúa sử dụng đã giảm khoảng 50 - 60% so với trước đây. Nước cũng được tiết kiệm từ 60 - 70% nhờ áp dụng phương pháp tưới theo từng giai đoạn phát triển của cây lúa. Số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm mạnh, chỉ còn rất ít hoặc không cần sử dụng ở nhiều diện tích.

Đặc biệt, năng suất lúa đạt từ 9 - 10 tấn/ha, tăng khoảng 1 - 2 tấn/ha so với phương pháp canh tác truyền thống. Đây là điều khiến nhiều người dân thay đổi suy nghĩ bởi trước đây họ thường cho rằng muốn tăng năng suất thì phải dùng nhiều phân bón và thuốc hóa học.

Ông Lương Ngọc Dũng, Trưởng thôn Đức Thịnh cho biết, bà con hiện rất mong muốn mở rộng mô hình này. Người dân nhận thấy rõ lợi ích từ việc sản xuất theo hướng khoa học, vừa tiết kiệm chi phí vừa tăng năng suất, tăng thu nhập và bảo vệ sức khỏe chính mình.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mô hình còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp bền vững. Khi đất đai được cải tạo tốt hơn, nguồn nước ít bị ô nhiễm hơn và lượng hóa chất giảm đi, môi trường sống ở khu vực nông thôn cũng được cải thiện đáng kể.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng ảnh hưởng rõ đến sản xuất nông nghiệp, những mô hình như tại thôn Đức Thịnh, xã Hưng Khánh, tỉnh Lào Cai đang cho thấy hướng đi phù hợp cho nhiều địa phương. Việc giảm phát thải không còn là câu chuyện xa vời mà đã gắn trực tiếp với lợi ích thiết thực của người dân. Từ những kết quả bước đầu, sản xuất lúa giảm phát thải được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nhân rộng thời gian tới, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.