(Tiếp theo kỳ trước)

* Giảm bón dư thừa phân đạm: Nhiều thống kê cho thấy, người trồng lúa Việt nam sử dụng dư thừa phân bón rất nhiều đối với nhu cầu của cây lúa, gây thất thoát lãng phí, ô nhiễm môi trường. Khi bón phân hoá học cũng cần cân đối với phân hữu cơ. Nông dân đồng bằng sông Cửu long không có tập quán và không đủ điều kiện để bón phân chuồng cho ruộng lúa. Một phương thức khả thi để tăng chất hữu cơ trong đất là chôn vùi rơm rạ tại ruộng. Để chuẩn bị cho vụ hè thu, sau khi thu hoạch lúa đông xuân, rơm rạ còn nằm trải đều trên mặt đất, bà con nên phun nấm trichoderma vào buổi chiều, sáng sớm hôm sau cày chôn vùi rơm rạ vào trong đất còn hơi ẩm bên dưới. Nấm trichoderma sẽ giúp đẩy nhanh quá trình mùn hoá và khoáng hoá chất hữu cơ, cung cấp chất dinh dưỡng cho lúa. Không nên đốt rơm rạ, lãng phí chất hữu cơ, làm mặt đất chai cứng, khói gây ô nhiễm môi trường. Về phân vô cơ, nên bón cân đối giữa đạm, lân và kali lúc lúa 10 và 20 ngày sau sạ (NSS) khi lúa đang đẻ nhánh. Bón thúc đòng bằng phân đạm theo tín hiệu bảng so màu lá lúa có kết hợp với phân kali. Hết sức lưu ý chất đạm. Thiếu đạm năng suất lúa sẽ thấp nhưng dư thừa đạm thì cây lúa sẽ mềm yếu, dễ nhiễm sâu bệnh, dễ đổ ngã dẫn đến năng suất thấp và chất lượng lúa gạo xấu. Bà con nông dân nên học tập để biết được cách tính lượng chất dinh dưỡng cung cấp cho lúa. Sau khi biết cách tính toán rồi, bà con có thể chọn phân đơn hay phân hổn hợp, liều lượng bao nhiêu, bón vào lúc nào và bằng cách nào. Liều lượng, thời gian bón phân tùy thuộc vào loại đất, loại phân bón, mùa vụ và sự sinh trưởng của cây lúa. Sử dụng bảng so màu lá để kiểm soát sự dư thừa phân đạm. Trong vụ hè thu, lượng đạm bón cho vùng đất phù sa ven sông từ 75-90 kg N/ha, đất phèn nhẹ là 70-80 kg N/ha và đất phèn trung bình là 60 kg N/ha.

* Giảm thuốc bảo vệ thực vật: Thuốc bảo vệ thực vật giúp khống chế các loại dịch hại gây tổn thương cho cây lúa trong quá trình sinh trưởng phát triển. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần tuân thủ nguyên tắc chung là tận dụng tính phong phú, đa dạng của thiên địch ký sinh và ăn mồi trong tự nhiên xuất hiện rất sớm trong ruộng lúa để khống chế dịch hại ở dưới mức phòng ngừa. Giai đoạn đầu, cây lúa có thể đẻ nhánh để bù trừ nên không nhất thiết phải phun thuốc trừ sâu. Trong ba nhóm nông dượcgồm thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh và thuốc trừ cỏ thì nhóm thuốc trừ sâu gây tổn hại cho thiên địch nhiều nhất. Do đó, chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật sự cần thiết và phải tuân thủ theo khuyến cáo của các cơ quan bảo vệ thực vật địa phương và theo nguyên tắc 4 đúng : đúng loại, đúng lượng, đúng lúc, đúng cách.

*Giảm lượng nước tưới:

Ruộng trồng lúa nước không nhất thiết trên mặt đất lúc nào cũng phải có nước. Tưới luân phiên giữa ướt và khô giúp tiết kiệm lượng nước tưới. Điều kiện quan trọng nhất để tưới nước tiết kiệm là đồng ruộng phải thật bằng phẳng. Cách tốt nhất là nên cày ruộng phơi ải trong vòng vài ba tuần và san phẳng mặt ruộng bằng tia laser trong điều kiện khô. Phương tiện này hiện có tại Việt nam. San khô bằng tia laser tốt hơn nhiều so với san nước truyền thống. Trong đất có những lỗ hổng chứa nước tiếp tục cung cấp cho lúa ngay cả khi trên mặt ruộng không còn nước ngập. Chôn ống nhựa cứng trong ruộng giúp nông dân quyết định lúc nào tưới nước trở lại. Ống có đường kính 15 cm, chiều dài 30 cm. Đọan 20 cm có đục lỗ nhỏ bên hông, mỗi lỗ cách nhau 5 cm. Chôn phần ống có lỗ vào trong đất. Quan sát trong ống nếu mực nước trong ống cách mặt đất từ 10 đến 15 cm thì cây lúa vẫn hấp thụ được nước qua rễ. Những giai  đoạn cần giữ nước ngập trên mặt ruộng khoảng 3-5 cm đó là: lúc 10-25 ngày sau sạ ( NSS) giúp cho cây hấp thụ phân bón và dùng nước ém cỏ, giai đoạn 40-45 NSS lúc tượng đòng và lúc 65-75 NSS lúc lúa trổ. Những thời điểm khác thì chỉ bơm nước vào khi mực nước trong ống cách mặt đất 15 cm. Ngay lúc bơm thì mực nước ngập cũng chỉ nên 5 cm và sau đó nước sẽ rút từ từ. Lúc lúa chín, tháo nước ra cạn ruộng lúc 7 ngày trước khi thu hoạch đối với đất cao ven sông và 15 ngày trước thu hoạch đối với ruộng trũng xa sông để thúc đẩy nhanh quá trình chín của hạt và dễ thu hoạch.

Thu hoạch đúng độ chín khi trên bông có 85% số hạt có vỏ trấu chuyển sang màu vàng rơm. Gặt lúa thủ công thì nên cắt, chồng mớ, gom nhẹ nhàng để giảm rơi rụng. Chất đống phải có lót bạt nhựa bên dưới để tận thu lúa rơi rụng. Cho vào máy suốt với tốc độ vừa phải để hạn chế hạt lúa cuốn theo rơm. Thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp thì tiết kiệm được chi phí từ 0,5 đến 1 triệu đồng /ha và tăng được sản lượng 2%. Lúa tươi phải phơi sấy cho se vỏ chạy mộng ngay trong vòng 24 giờ sau khi tách hạt ra khỏi rơm từ máy suốt hoặc máy gặt đập liên hợp. Không nên phơi lúa mớ ngoài đồng. Tuyệt đối không phơi lúa hạt trên trục lộ giao thông. Lúa sấy tốt hơn lúa phơi. Sấy tỉnh vĩ ngang đảo chiều hiện có trong vùng, hoặc dịch vụ chẹt sấy đảo chiều di động hiện có ở một số tỉnh ĐBSCL như ở Bạc Liêu. Lò sấy di động trên chẹt len lõi theo sông rạch có thể làm dịch vụ tại ruộng hoặc tại nhà nông dân. Hội nông dân các tỉnh nên tổ chức cho nông dân tỉnh mình đến Bạc Liêu để học tập và khích lệ tư nhân lan toã kỹ thuật này ra toàn vùng để phục vụ tốt cho vụ hè thu 2010. Lúa làm giống nên sấy ở nhiệt độ tối đa 40^oC, còn lúa hàng hoá nhiệt độ sấy tối đa là 45^oC. Hạt lúa giống trữ trong túi yếm khí có ẩm độ cần đạt tối đa 12%, trong khi lúa hàng hoá ẩm độ là 14%.

Nguồn: Viện lúa Đồng bằng Sông Cửu Long

PGS.TS. DƯƠNG VĂN CHÍN

( Phó Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL)

[Ghi chú: Bài này đã được đăng trên báo An Giang ngày 11 tháng 5 năm 2010]