Một vài năm trở lại đây, hầu hết các vườn tạp, vườn cây ăn trái kém hiệu quả ở ĐBSCL được nông dân chuyển đổi sang trồng cây có múi tăng mạnh. Nắm bắt được cơ hội này, nhiều nhà sản xuất cây giống ở huyện Chợ Lách (Bến Tre), huyện Long Hồ (Vĩnh Long) tăng năng lực sản xuất một cách ồ ạt. Chính vì lẽ đó mà chất lượng giống cây có múi trong tình trạng báo động từ gốc ghép, bo giống và quy trình sản xuất cây giống. Trở lại vùng sản xuất giống cây ăn quả chủ lực ở huyện Chợ Lách (Bến Tre) và Long Hồ (Vĩnh Long), thời điểm này đang vào cao điểm sản xuất. Hầu như ai cũng tất bật với công việc để kịp tung cây giống ra thị trường khi mùa mưa đến. Anh Mười Sơn, xã Hòa Nghĩa (huyện Chợ Lách) cho biết: “Năm ngoái cây có múi hút hàng vì nông dân các tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre, Cần Thơ, Sóc Trăng, Tiền Giang và một số tỉnh miền Đông chuyển hướng mạnh sang trồng cam sành, quýt đường. Đón đầu năm nay những người sản xuất cây giống ở Chợ Lách đều tăng năng lực sản suất các giống cam sành, quýt đường”. Còn ở huyện Long Hồ, một số hộ mới tập tành vào nghề sản xuất cây giống có múi cũng làm ồ ạt. Tất cả đều sản xuất ngoài trời, không thể kiểm soát được số lần lấy hom Volka Meriana ươm làm gốc ghép, bo ghép thì lấy từ vườn nhà. Thực trạng sản xuất ồ ạt, không theo một quy trình sản xuất quản lý sạch bệnh đã tiềm ẩn mối nguy hại cho vườn nhà. Thạc sĩ Bùi Thanh Liêm, Trưởng phòng kinh tế huyện Chợ Lách cho biết: Năm nay bà con Chợ Lách sản xuất cây có múi nhiều (khoảng 3 triệu cây). Theo tiêu chuẩn khuyến cáo hạt chanh Volka Meriana ươm lên cắt lấy đọt giâm lại làm gốc ghép 1 là phải bỏ. Nếu lấy quá nhiều lần sẽ giảm sức sinh trưởng, khả năng kháng bệnh rất kém. Tuy nhiên, khuyến cáo ấy bị bỏ ngoài tai. Thực tế nông dân sản xuất cây có múi không thể nhớ nổi đã bao nhiêu lần lấy hom Volka Meriana giâm làm gốc ghép. Nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng này là do nhu cầu người trồng thích cây giống giá rẻ, người làm giống lợi nhuận cao. Chính vì vậy thị trường cây giống có múi trở nên bát nháo. “Mấy năm nay, gắn bó với cái nhà lưới để sản xuất cây có múi sạch bệnh càng làm càng kiệt quệ. Sản xuất theo quy trình khép kín gốc ghép phải đi thu gom trái chanh Volka Meriana về gieo, cứ 1 – 1,5 năm là phải lo nguồn gốc ghép mới (3.000 – 5.000 cây Volka Meriana con). Ươm cây con lên lấy cắt đọt giâm 3 lần là bỏ nguồn gốc ghép này, gieo mới nguồn gốc ghép khác. Bo ghép phải qua tận Trung tâm giống Vĩnh Long, Tiền Giang, Viện cây ăn quả miền Nam mua với giá 500 đồng/bo. Thời gian sản xuất 7,5 tháng mới đủ tiêu chuẩn xuất bán, giá thành lên tới 6.500 đồng/cây. Trong khi đó, cây sản xuất ngoài trời không theo quy trình sạch bệnh họ làm một năm hai vụ, giá chỉ khoảng 4.000 đồng/cây. Năm nay, 40.000 cây giống cam sành và quýt đường đang sản xuất không biết có cạnh tranh được với cây giống trôi nổi hay không. Nếu Nhà nước cứ thả nổi việc tư do sản xuất cây có múi như hiện nay thì hết năm nay tôi cũng sẽ bỏ cái nhà lưới này” – anh Mười Sơn nghẹn ngào. Anh Nguyễn Trí Nghiệp, chủ vườn cây giống chất lượng cao ISLAND (ấp Bình Thuận, xã Hòa Ninh, huyện Long Hồ) cho biết: Sản xuất cây có múi là phải theo qui trình nhà lưới 2 ngăn và phải chọn gốc ghép tốt. Tính ưu việt của gốc ghép Volka Meriana là bộ rễ phát triển mạnh trên vùng đất ngập nước. Tuy nhiên, muốn làm đúng theo quy trình khuyến cáo của Viện thì cũng không phải dễ vì nguồn hạt giống Volka Meriana thiếu trầm trọng, 1 kg hạt giá khoảng 350 USD/kg nhưng vẫn không có để mua. Chính nguồn hạt giống gốc ghép thiếu nên người sản xuất cây giống có múi buộc phải lấy gốc ghép qua nhiều lần. Còn anh Võ Văn Thơi (ấp Phước Định, xã Hòa Ninh, huyện Long Hồ) cũng thú nhận: Phương thức sản xuất vẫn theo cách làm truyền thống sản xuất ngoài trời, gốc ghép thì lấy gốc Volka nhưng không nhớ đã lấy bao nhiêu lần, nguồn bo lấy từ vườn nhà. Tôi cũng rất muốn sản xuất cây có múi theo qui trình nhà lưới sạch bệnh nhưng không có tiền đầu tư nhà lưới. Muốn làm nhà ươm và dưỡng cây thì phải cần gần 100 triệu đồng. Bên cạnh đó, giá thành cây giống trong nhà lưới hay ngoài trời cũng như nhau, đầu tư sẽ khó mà lấy vốn. Để duy trì phát triển được chương trình sản xuất cây có múi sạch bệnh thì Nhà nước phải hỗ trợ và phải quản lý nghiêm đối với những hộ sản xuất không theo quy trình khép kín. Thực tế, để đảm bảo chất lượng giống cây ăn quả, từ năm 2004, Bộ NN-PTNT đã ban hành danh mục 13 giống cây trồng, quy trình sản xuất cây giống và biện pháp quản lý nghiêm ngặt trong quá trình nhân giống, phát triển vườn cây ăn trái. Thế nhưng, mãi đến bây giờ chất lượng sản xuất cây giống vẫn còn tồn tại nhiều khiếm khuyết. Đã đến lúc phải nghiêm túc nhìn lại những tồn tại trong quá trình sản xuất cây có múi, nhất là tình trạng sử dụng gốc ghép Volka Meriana qua nhiều lần và việc tự lấy bo ghép trong vườn nhà để sản xuất. Tình trạng báo động này không sớm được khắc phục thì người trồng cây có múi sẽ lãnh đủ. (Nguồn: Báo NNVN số 52 (2377) ra ngày 14.03.2006)