Với nhà nông thì câu phương ngôn” nhất nước nhì phân, tam cần tứ giống” đã được coi là những điều kiện thiết yếu để đảm bảo vụ lúa thắng lợi vững chắc.Riêng tại Đồng Bằng Sông cữu Long, nhìn mực nước lũ mang nặng phù sa tràn về trên đồng ruộng là bà con có thể đoán biết vụ Đông xuân tới  sẽ thu được bao nhiêu dạ lúa trên phần đất của mình, đồng thời cũng dự kiến tình hình sâu bệnh sẽ diễn ra  để có biện pháp đối phó nhằm đạt hiệu quả tốt. Nhưng năm nay theo dự báo của đài khí tượng thủy văn mực nước lũ về chậm hơn và đỉnh lũ cũng thấp hơn trung bình nhiều năm. Nhìn thực tế mực nước trên đồng vào những ngày giữa tháng 10 dương lịch thì cũng chỉ tầm mức của năm 2020. Như vậy bà con ta sẽ phải chuẩn bị kỹ để các hợp phần còn lại về phân bón, giống má và chăm sóc tốt hơn, kỹ hơn để có vụ lúa Đông xuân đạt thắng lợi mỹ mãn. Để đạt được mục tiêu đề ra, Công ty phân Bón Bình điền xin giới thiệu kết quả thực hiện của gói kỹ thuật thu được từ chương trình canh tác lúa thông minh ứng phó với biến đổi khí hậu thực hiện tại 8 tỉnh trong vụ đông xuân năm 2020-2021 để bà con tham khảo. Trong vụ đông xuân vừa qua có 8 tỉnh  từ Cà mau trở lên Hậu Giang, Cần thơ, Đồng Tháp, Long an, Tiền Giang Trà Vinh, Vĩnh long cùng tham gia. Mỗi tỉnh có 4 mô hình được Trung Tâm khuyền Nông Quốc gia  cùng với Trung tâm khuyến Nông các tỉnh và Công Ty Cổ phần phân bón Bình điền  phối hợp tổ chức. Có thể có bà con hỏi đã có nhiều vụ thực nghiệm chương trình canh tác thông minh trên cây lúa, tại sao lần này chỉ giới thiệu kinh nghiệm với vụ Đông xuân vừa qua. Đơn giản là về điều kiện khí hậu, thủy văn  thì 2 vụ này cũng có tình hình tương tự nhau, cái phần nhất nước đã không thuận lợi thì phải cải thiện các phần còn lại thì mới đạt kết quả tố được.Dưới đây xin tóm tắt kết quả  đạt được của chương trình để bà con tham khảo.

     Mục tiêu chính của chương trình là so sánh các biện pháp kỹ thuật áp dụng trong Mô hình với phương pháp canh tác mà bà con đang sử dụng xem hiệu quả kinh tế mang lại hơn, kém ra sao so với yêu cầu của một nền sản xuất bền vững bao gồm:  Sử dụng vật tư hợp lý, tiết kiệm, nhưng năng suất và hiệu quả kinh tế cao, ổn định  môi trường phải  bảo đảm trong sạch, sản phẩm nông nghiệp tạo ra phải phù hợp với tiêu chuẩn của khách hàng khác nhau trên thế giới và cả trong nước. Dưới đây là tóm tắt các kết quả thu được. Tính chung cho cả 8 tỉnh có 32 hộ tham gia thành 32 mô hình .Vật tư Nông nghiệp  và các thiết bị đo độ mặn, độ phèn hay cảm biếm theo giỏi mực nước trong ruộng cũng như kỹ thuật quản lý nước, sâu bệnh và chăm sóc tổng hợp đều do công ty Cổ phần phân bón Bình điền chu cấp và hướng dẫn.Kết quả cho thấy: Về lượng giống gieo sạ bình quân 32  mô hình là 78 kg/ha, đối chứng làm theo kỹ thuật của bà con sạ là 115 kg/ha, cao hơn trong mô hình 36 kg ( chiếm 48,5%). Về phân bón: mô hình sử dụng loại phân Đầu Trâu mặn phèn  và 2 chủng loại NPK chuyên dùng cho lúa là ĐT NPK TE-A1 và TE-A2 so sánh với nền phân bà con tự chọn  thì tổng lượng NPK làm theo kỹ thuật của bà con bình quân 32  địa điểm cao hơn lượng NPK trong mô hình là 48kg ( hay 25%) đặc biệt là liều lượng N ruộng đối chứng cao hơn ruộng trong mô hình là 18,1 kg N ( chiếm 21%) hay 39 kg Ure/ha. Nhưng bình quân năng suất lúa của cả 32 hộ làm trong mô hình vẫn cao hơn đối chứng là 370 kg thóc/ha ( 4,7%)  tiền lời mang lại cao hơn đối chứng là 3,395 triệu đồng /ha. Các tỉnh  có tiền lời mang lại cao là  Cà Mau: 5,666 triệu; Cần Thơ 7,515 triệu , Kiên Giang 5,320 triệu  và Trà vinh là 6,655 triệu/ha. Tỉnh có tiền lời thấp nhất là Long an chỉ có 315.000 đ/ha. Lý do chính là sử dụng quy trình của lúa tẻ áp dụng cho lúa nếp 4625 là chưa phù hợp. Vì lúa nếp phải áp dụng theo quy trình của lúa lai mới phù hợp:Tức là liều lượng và tỷ lệ phân phải phù hợp, lượng giống sạ cũng cần điều chỉnh, do lúa nếp tỷ lệ đẻ chồi thấp hơn lúa tẻ nên lượng giống cũng cần phù hợp. Trong thí nghiệm cùng một mức phân nhưng ruộng sạ 120 kg cho năng suất cao hơn ruộng sạ 100 kg là 1.245 kg lúa tươi ( độ  ẩm khoảng 25%) là một thí dụ cần được xem xét. Các giai đoạn chăm sóc và khống chế cũng cần làm theo đặc điểm của giống lúa nếp khác với lúa tẻ.Về mô hình, khi phân tích chi tiết cho thấy các ruộng cho năng suất cao, lời nhiều là do  áp dụng đúng kỹ thuật của chương trình đã xác định , bao gồm lượng giống sa. Các hộ sạ 50kg /ha như ở Hậu Giang hay sạ 60, 70 kg như Cần Thơ Kiên Giang và đặc biệt là Vĩnh Long, cả 4 hộ đều sạ lương giống thấp, và bón tiết kiệm phân Đầu Trâu đều cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao. Ví dụ, ở Vĩnh Long có hộ ông Nguyễn Văn Chiền trong mô hình  cấy tay tốn  40 kg kg, đối chứng 50 kg/Ha mà năng suất và hiệu quả lại cao hơn so với ruộng sạ 160 kg/ha  của hộ ông Trần văn Út cũng trong điều kiện đất và nước khá giống nhau. Phân tích các yếu tố tạo năng suất và hiệu quả cao là sử dụng lượng phân hợp lý của Đầu trâu, sạ lượng giống theo quy trình và thấp hơn quy trình đã làm cho cây lúa ít sâu bệnh, sinh trưởng tốt sữ dụng năng lượng mặt trời có hiệu quả cao, dẫn đến năng suất cao tiền lời cao,mang lại hiệu quả cao, đặc biệu môi trường đất nước được cải thiện: độ chua giảm, pH được nâng cao , sử dụng ít thuốc sâu bệnh hơn, trong mô hình phun xịt thuốc giảm đến 3 lần và tiết kiệm tiền thuốc được  910.000 đ/ha.Tâm lý của bà con là sạ dày để có nhiều bông  làm cho năng suất cao. Đấy là quan niệm sai lầm. Ví dụ, cũng ở  Vĩnh long, bình quân trong mô hình sạ 70 kg/ha , ngoài mô hình sạ 115 kg (  có hộ sạ 160kg) Ta thử so sánh hơn kém giữa  mô hình và đối chứng theo các số liệu trong bảng dưới:

GS Mai Văn Quyền