Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO) đã thống kê số lượng cà phê của 17 quốc gia, vùng lãnh thổ bị thải loại khi nhập vào 10 cảng ở Châu Âu trong niên vụ vừa qua là 1,5 triệu bao. Trong đó 72% là cà phê Việt Nam. Hình ảnh của hạt cà phê Việt Nam đang xấu đi trong nhìn nhận của thế giới.
Một nông dân ở xã Bình Thuận, huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk cho biết, gia đình ông trồng 7 ha cà phê, vụ vừa rồi thu hoạch 25 tấn nhân, bán được 500 triệu đồng. Những năm gần đây, nạn hái trộm cà phê diễn ra quá trắng trợn. Mỗi khi cây cà phê đã bị bọn trộm bẻ cành, tuốt quả thì vụ sau cũng không còn khả năng đơm hoa kết trái được nữa.
Việc hái cà phê khi quả còn xanh lan ra ở khắp các địa phương của Đắk Lắk. Không riêng gì Đắk Lắk, mà thu hái cà phê theo kiểu “xanh nhà hơn chín đồng” diễn ra hầu khắp các vùng trồng cà phê ở Tây Nguyên.
Người trồng cà phê ai cũng biết: hái cà phê khi quả chưa chín khi chế biến hạt sẽ kém bóng vàng, trọng lượng và hương vị đều giảm. Còn chế biến cà phê theo kiểu phơi khô trên sân đất, rồi xay xát thủ công thì giá mỗi tấn hạt sẽ thấp hơn chế biến nước từ 1 triệu đến 1 triệu rưỡi đồng! Biết nhưng đành vậy! Đợi cà phê chín đồng loạt mới hái thì sợ mất trộm. Theo tính toán của các nhà chuyên môn, do hái quả xanh và chế biến lạc hậu mà mỗi vụ nông dân Đắk Lắk đã tự mình làm mất trên 100 triệu đô la vì sản phẩm kém chất lượng!
Mặt khác, đa số người trồng cà phê ở đều tập trung đầu tư cho vườn cây của mình một cách quá mức cần thiết. Ai cũng cố bón nhiều phân hoá học, phun nhiều loại thuốc trừ sâu, chất kích thích để cây sai cành, trĩu quả. Làm thế năng suất sẽ tăng, thu nhiều lãi!
Sản lượng cà phê của Đắk Lắk chiếm hơn một nửa sản lượng cà phê của cả nước. Cà phê Đắk Lắk nồng nàn say đắm lòng người bởi nó được kết tinh từ sự thuần khiết của nắng, của gió, của đất đỏ ba-zan... Nay hương vị ấy đang có nguy cơ vơi dần đi do sự tác động của phân hoá học, của thuốc trừ sâu, và do hái quả xanh. Vì sao sản phẩm không đạt chất lượng mà các đại lý, doanh nghiệp vẫn thu mua một cách ào ạt? Họ mua cà phê lẫn tạp chất với giá thấp để ràng lọc, chiếu rọi, phân loại, đánh bóng với mục đích làm tăng “chất lượng bên ngoài” của hạt cà phê lên rồi bán cho các nhà rang xay để hưởng lệnh giá! Đây chính là yếu tố thứ ba, đồng hành với việc: thu hái quả xanh- chế biến theo phương pháp lạc hậu để dẫn đến kết cuộc: hạt cà phê Việt Nam đang bị xấu đi trong nhìn nhận của thế giới.
Cà phê Việt Nam bị thải loại không phải chuyện bây giờ mới xảy ra mà đã từng được nhiều người nhắc đến từ nhiều năm qua. Tuy nhiên trong bối cảnh hội nhập hiện nay, khi vấn đề chất lượng được đặt lên hàng đầu nhằm nâng cao sức canh tranh của sản phẩm hàng hoá trên thị trường mà cà phê kém chất lượng đến mức phải loại bỏ một khối lượng lớn như thế đã chứng tỏ cách làm ăn “không giống ai” của ngành cà phê Việt Nam.
Ở nước ta hiện nay chưa có một cơ quan đầu mối nào chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực hiện tiêu chuẩn cà phê xuất khẩu. Để giải quyết vấn đề này ngày 7/5/2007 tại “Hội nghị áp dụng tiêu chuẩn chất lượng TCVN 4193:2005 đối với cà phê xuất khẩu Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Thương mại đã có thông báo áp dụng kiểm tra chất lượng mặt hàng cà phê theo tiêu chuẩn chất lượng TCVN 4193:2005 đối với cà phê xuất khẩu mới được thông quan. Thời điểm áp dụng từ niên vụ mới ngày 01/10/2007.
Hiện nay xu thế chung của ngành cà phê là khuyến khích xuất khẩu hàng chất lượng cao qua chế biến, vừa tăng giá trị vừa bảo đảm thương hiệu cà phê Việt Nam trên thị trường thế giới. Cà phê Việt Nam vẫn còn xuất khẩu chủ yếu dưới dạng thô. Công việc sơ chế hay chế biến cà phê đều qua công đoạn làm sạch, sấy khô, tách tạp chất, phân loại, kích thước, trọng lượng, mà cà phê qua sơ chế hay qua chế biến chất lượng cao là cũng để xuất khẩu. Việc để có sản phẩm cà phê chất lượng cao, doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ mới, cải tiến kỹ thuật và các dây chuyền máy móc rất đắt tiền, hao hụt nhiều... cần kiểm tra hoạt động chế biến của các doanh nghiệp, yêu cầu nghiêm ngặt trong việc phân loại cà phê khi xuất xưởng. Có vậy mới tạo ra một chuyển biến về chất lượng cà phê ngay từ khâu chăm sóc vườn cây, thu hoạch, chế biến cho đến việc kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm khi xuất khẩu.