PHÂN BÓN VÀ CHẤT LƯỢNG NÔNG SẢN (09/04/2007)
Nhiều người hỏi: Bón phân, đặc biệt là phân khoáng (phân hóa học) có làm ảnh hưởng đến chất lượng nông sản không? - Câu trả lời chắc chắn là: có. Nhưng ảnh hưởng của phân bón được biểu hiện cả hai mặt: Mặt xấu và mặt tốt.
Ảnh hưởng “xấu” thường thấy khi bón thừa đạm (N), cả đạm trong phân chuồng, phân hữu cơ nói chung và đạm ở trong phân hóa học. Khái niệm “thừa đạm” không phải chỉ nói về trị số tuyệt đối, mà cả trị số tương đối. Vì có lúc chỉ bón có 60-80kgN/ha vẫn bị “thừa”, có lúc bón đến 150kgN vẫn không thấy bị “thừa”.Vì vậy, để hiểu thực chất của “thừa” N,người ta thường dùng thuật ngữ bón phân mất cân đối.Ví dụ, trong một đám ruộng có thành phần cơ giới trung bình. Nếu ta chỉ bón 60kg-80 N/ha mà không bón thêm phân lân (P) hay kali (K) thì ruộng lúa đó có thể biểu hiện thừa N. Nhưng khi ta bón đến 150kgN mà có bón kèm theo với 60kg P2O5 và 60kg K2O thì cây lúa vẫn sinh trưởng và phát triển khá tốt, năng suất cao, chất lượng nông sản cũng khá tốt. Trường hợp bón N mất cân đối biểu hiện rõ trên cây ngắn ngày nhiều hơn trên cây dài ngày. Ví dụ, trên cây lúa, trên các loại rau ăn lá, rau ăn quả, cây khoai lang, các loại hoa thân thảo. Nếu bón N mất cân đối thì bộ lá phát triển mạnh, lá xanh đậm, mềm, chứa nhiều nước và hàm lượng N hòa tan rất cao. Lúc đó cây hấp dẫn côn trùng và nấm bệnh đến phá hại, nên năng suất và phẩm chất bị giảm sút.
Bón phân mất cân đối, ảnh hưởng xấu được biểu hiện cả chất và lượng. Ví dụ, trên cây lúa, bộ lá lúa phát triển mạnh, lúa bị lốp, đổ (ngã) nên khi trổ lúa bị lép nhiều dẫn đến năng suất thấp, số lượng rơm rạ thu được cũng thấp. Đó là ảnh hưởng về lượng. Hạt chín không đều, tỷ lệ bạc bụng cao, tỷ lệ gạo nguyên thấp, cơm không ngon. Đó là ảnh hưởng về chất. Trên cây khoai lang, bón nhiều phân, dây lá nhiều nhưng củ ít, củ nhỏ nên năng suất thấp. Đó là ảnh hưởng về lượng. Củ khoai có ít tinh bột hơn, vị ăn nhạt hơn vì hàm lượng đường ít hơn. Đó là ảnh hưởng về chất. Trên cây thuốc lá, nếu bón nhiều phân đạm, kể cả đạm chứa trong phân chuồng, phân heo, bò, nước giải, phân bắc thì cây cho lá to, dày. Nhưng khi sấy khô, thuốc có màu nâu, không làm thành sợi vàng được. Thuốc sẽ rất khó cháy, tàn thuốc đen, hàm lượng nicotin cao, chất lượng sẽ bị giảm, khách hàng không tiêu thụ. Đó là ảnh hưởng xấu về chất. Như vậy những ảnh hưởng xấu do bón phân, kể cả phân chuồng, phân xanh hay phân hóa học chủ yếu là do bón phân mất cân đối nên thừa N. Mặt khác nếu ta bón phân xanh, phân chuồng chưa hoai thì các độc tổ phát sinh trong quá trình phân giải làm cho cây bị ngộ độc rồi chết, trường hợp này người trồng cây sẽ không có gì để thu hoạch.
Vậy mặt ảnh hưởng tốt của phân bón đến chất lượng nông sản là gì? Đó là cây vừa có năng suất cao vừa có chất lượng tốt. Nếu ta khắc phục được các hiện tượng gây ra ảnh hưởng xấu do bón phân thì ta sẽ nhận được ảnh hưởng tốt do phân mang lại. Bạn thấy những đám ruộng trồng lúa cải thiện cứng cây, phàm ăn. Những đám ruộng trồng lúa lai, ngô lai. Những nương cà phê chè hay cà phê vối. Do bón nhiều phân, nhưng bón phân cân đối nên năng suất rất cao và chất lượng hạt cũng rất tốt. Bón phân cân đối là phải dựa theo yêu cầu của từng loại cây, từng chất đất, tùy theo mùa, vụ cụ thể, tùy theo giai đoạn phát triển của từng loại cây và tùy bộ phận ta cần thu hoạch để bón .Chủ yếu là không lạm dụng phân đạm. Phải chú ý tỷ lệ các chất đạm, lân, kali theo từng thời kỳ sinh trưởng của cây. Đồng thời chú ý cả các chất trung và vi lượng để vừa có năng suất cao, vừa có chất lượng tốt. Ví dụ, trên đất trũng có nhiều dinh dưỡng, cấy lúa hay bị lốp thì bạn phải gieo mật độ thưa, bón ít hoăc không bón N và P, nhưng chú ý bón nhiều kali. Trên đất bạc màu thì phải chú ý bón đủ cả 3 chất này, đồng thời phải bón thêm phân chuồng, trung và vi lượng. Đối với các cây lấy tinh bột, cây có hạt , thời kỳ đầu bón N và P nhiều nhưng thời kỳ sau bón nhiều K. Với thuốc lá hay mía đường phải chú ý lượng K nhiều hơn N và P. Cây lấy dầu chú ý bón nhiều lân. Rau ăn lá, bón tỷ lệ N, P cao hơn K. Nhưng rau ăn củ thì cần ưu tiên bón K. Nhìn chung N tạo ra protit cho cây, giúp cây đâm cành ra lá nhanh, P tạo năng lượng, giúp hình thành các chất có dầu, tăng chất lượng nhựa cây, chống hạn và chống rét tốt, giúp cây chín sớm. Còn kali tạo nhiều đường bột, giúp cây cứng cáp, chống bệnh và chống đổ ngã tốt. Vì vậy, tùy loại cây và tùy vào bộ phận cần thu hoạch để quyết định tỷ lệ bón N:P:K cho thích hợp. Nếu bạn chưa biết bón phân như thế nào là cân đối thì nên sử dụng các loại phân phối trộn do các công ty sản xuất, đặc biệt là các loại phân chuyên dùng cho từng loại cây, từng vùng, theo hướng dẫn có ghi sẵn trên bao bì là cách sử dụng phân có hiệu quả hơn cả.
Vậy mặt ảnh hưởng tốt của phân bón đến chất lượng nông sản là gì? Đó là cây vừa có năng suất cao vừa có chất lượng tốt. Nếu ta khắc phục được các hiện tượng gây ra ảnh hưởng xấu do bón phân thì ta sẽ nhận được ảnh hưởng tốt do phân mang lại. Bạn thấy những đám ruộng trồng lúa cải thiện cứng cây, phàm ăn. Những đám ruộng trồng lúa lai, ngô lai. Những nương cà phê chè hay cà phê vối. Do bón nhiều phân, nhưng bón phân cân đối nên năng suất rất cao và chất lượng hạt cũng rất tốt. Bón phân cân đối là phải dựa theo yêu cầu của từng loại cây, từng chất đất, tùy theo mùa, vụ cụ thể, tùy theo giai đoạn phát triển của từng loại cây và tùy bộ phận ta cần thu hoạch để bón .Chủ yếu là không lạm dụng phân đạm. Phải chú ý tỷ lệ các chất đạm, lân, kali theo từng thời kỳ sinh trưởng của cây. Đồng thời chú ý cả các chất trung và vi lượng để vừa có năng suất cao, vừa có chất lượng tốt. Ví dụ, trên đất trũng có nhiều dinh dưỡng, cấy lúa hay bị lốp thì bạn phải gieo mật độ thưa, bón ít hoăc không bón N và P, nhưng chú ý bón nhiều kali. Trên đất bạc màu thì phải chú ý bón đủ cả 3 chất này, đồng thời phải bón thêm phân chuồng, trung và vi lượng. Đối với các cây lấy tinh bột, cây có hạt , thời kỳ đầu bón N và P nhiều nhưng thời kỳ sau bón nhiều K. Với thuốc lá hay mía đường phải chú ý lượng K nhiều hơn N và P. Cây lấy dầu chú ý bón nhiều lân. Rau ăn lá, bón tỷ lệ N, P cao hơn K. Nhưng rau ăn củ thì cần ưu tiên bón K. Nhìn chung N tạo ra protit cho cây, giúp cây đâm cành ra lá nhanh, P tạo năng lượng, giúp hình thành các chất có dầu, tăng chất lượng nhựa cây, chống hạn và chống rét tốt, giúp cây chín sớm. Còn kali tạo nhiều đường bột, giúp cây cứng cáp, chống bệnh và chống đổ ngã tốt. Vì vậy, tùy loại cây và tùy vào bộ phận cần thu hoạch để quyết định tỷ lệ bón N:P:K cho thích hợp. Nếu bạn chưa biết bón phân như thế nào là cân đối thì nên sử dụng các loại phân phối trộn do các công ty sản xuất, đặc biệt là các loại phân chuyên dùng cho từng loại cây, từng vùng, theo hướng dẫn có ghi sẵn trên bao bì là cách sử dụng phân có hiệu quả hơn cả.
Gởi bạn bè
Bản in
