Cuối mùa mưa ở Tây Nguyên là lúc quả cà phê bước vào giai đoạn tích lũy chất khô nhanh và mạnh, tăng độ chắc hạt và chuẩn bị chín sẵn sàng cho thu hoạch. Đồng thời, cây vẫn phải duy trì bộ lá và hệ cành dự trữ hợp lý, sung mãn, tạo tiền đề cho quá trình phân hóa mầm hoa, ra hoa, đậu quả và quyết định đến năng suất vụ tiếp theo. Vì vậy, bón phân đúng thời điểm, đúng loại và đúng lượng vào thời kỳ này có ý nghĩa quyết định đến sức khỏe của vườn cây, năng suất và chất lượng cà phê, từ đó ảnh hưởng đến thu nhập, hiệu quả kinh tế của người nông dân.

Cuối mùa mưa cây cà phê cũng cần nhiều kali

Giai đoạn đầu mùa mưa, cây cà phê cần nhiều đạm và lân để phục hồi sinh trưởng, phát triển cành lá và nuôi quả để gia tăng nhanh về thể tích. Nhưng từ giữa đến cuối mùa mưa, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi: quả phát triển mạnh và chuyển sang giai đoạn tích lũy chất khô và chắc hạt, vì vậy nhu cầu kali tăng cao. Dinh dưỡng kali cũng góp phần rất quan trọng trong việc hạn chế rụng quả và tăng sức chống chịu của cây trong điều kiện khí hậu thời tiết bất thuận và sâu bệnh hại.

Do đó, ở giai đoạn này nên ưu tiên loại phân NPK có tỷ lệ kali tương đương hoặc cao hơn đạm, lân thấp hơn. Đây cũng là nguyên tắc được khuyến cáo trong hướng dẫn bón phân cho cà phê tại Tây Nguyên, đặc biệt là trong Chương trình Canh tác Cà phê Thông minh do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền khởi xướng và triển khai thực hiện từ năm 2023 - 2025.

Đầu Trâu Chắc hạt – lựa chọn thông minh cho cà phê cuối mùa mưa ở Tây Nguyên

Đối với cà phê kinh doanh, Đầu Trâu Chắc hạt (NPK 16-6-19 + TE) là loại phân phù hợp với yêu cầu sinh lý của cây giai đoạn giữa và cuối mùa mưa. Công thức có tỷ lệ kali cao hơn đạm, đáp ứng tốt nhu cầu dinh dưỡng của cây khi quả đang ở thời kỳ tích lũy nhanh chất khô và chắc hạt; đồng thời hạn chế rụng quả.

Đầu Trâu Chắc hạt được khuyến cáo sử dụng ở giai đoạn này với lượng khoảng 500–550 kg/ha đối với vườn cà phê có năng suất khoảng 4–5 tấn nhân/ha. Nếu vườn có năng suất cao hơn, cây mang nhiều quả và sức sinh trưởng tốt, cần bón bội thu khoảng 10 – 15 % so với lượng phân khuyến cáo. Ngược lại đối với vườn cà phê năng suất thấp hơn thì điều chỉnh lượng phân thấp tương ứng hợp lý dựa vào điều kiện đất đai.

Thời điểm và cách bón phân như thế nào để cây cà phê hấp thu tốt?

Thời điểm bón phù hợp là bón theo độ ẩm đất và diễn biến mưa dựa vào dự báo thời tiết, không nên chỉ căn cứ cứng vào ngày tháng đã thiết kế. Tốt nhất là bón phân khi đất đã đủ ẩm, không bón đón mưa.

 Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, khuyến cáo nên chia lượng phân cuối vụ bón thành 2 lần cách nhau khoảng 15 – 20 ngày để nâng cao hiệu quả hấp thu, từ đó giúp giảm thất thoát, tăng hiệu suất sử dụng phân bón.

Phân cần được rải đều theo vùng rễ hoạt động, tập trung dưới mép tán và ra phía ngoài tán, không rải sát gốc; có thể vét rãnh sâu khoảng 3 – 5 cm theo hình chiếu của tán để bón phân. Sau khi bón cần lấp nhẹ phân hoặc kết hợp với lớp vật liệu hữu cơ, tàn dư thực vật trên vườn phủ lên lớp phân để hạn chế thất thoát dinh dưỡng. Không nên dọn sạch toàn bộ thảm thực vật và tàn dư hữu cơ. Lớp phủ thực vật hợp lý giúp giảm dòng chảy mặt, tiết giảm tác động của xói mòn và giữ dinh dưỡng trong đất, hạn chế thất thoát phân bón do bốc hơi. Việc dọn sạch khu vực ngay dưới tán cây chỉ nên thực hiện ở mức cần thiết để phân tiếp xúc tốt với đất.

Không nên chỉ tập trung vào NPK, cần quan tâm các chất trung, vi lượng

Cuối mùa mưa, cây cà phê không chỉ cần đạm, lân và kali mà còn cần các chất trung, vi lượng đặc biệt là kẽm và bo. Những vườn thâm canh đạt năng suất cao trong nhiều năm cần quan tâm hơn đến cân đối dinh dưỡng đa, trung và vi lượng vì lượng chất dinh dưỡng bị lấy đi theo sản phẩm rất lớn qua các năm.

Đầu Trâu Chắc hạt có bổ sung các chất trung, vi lượng cần thiết theo công thức sản phẩm. Tuy nhiên, việc bổ sung thêm vôi, phân hữu cơ hoặc các loại phân trung, vi lượng khác cần phải được quan tâm dựa trên tình trạng thực tế của vườn cây và kết quả phân tích đất. Các sản phẩm phân bón Đầu Trâu như Đầu Trâu cân bằng đất, Đầu Trâu dưỡng rễ - tốt cây nên cân nhắc lựa chọn bón cho vườn cà phê để cung cấp dưỡng chất Canxi, Magie cùng các chất vi lượng cho cây và chất hữu cơ cho đất. Ngoài ra, phân Đầu Trâu Cân bằng đất cũng góp phần cải thiện độ chua của đất, từ đó giúp nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón.

Sử dụng các loại phân bón lá chuyên dùng cho cà phê như MK Vi lượng, MK 901… giai đoạn cuối mùa mưa cũng được khuyến cáo nhằm bổ sung kịp thời, đầy đủ và cân đối các chất đa, trung, vi lượng phù hợp cho nhu cầu của cây, giúp cây cà phê tăng khả năng chống chịu với các điều kiện ngoại cảnh bất thuận, sinh trưởng khỏe, hạn chế rụng quả và duy trì được năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm.

Bón đúng không có nghĩa là bón thật nhiều phân

Một sai lầm khá phổ biến hiện nay của nông dân là thấy cây cà phê mang nhiều quả thì tăng mạnh lượng phân. Thực tế, bón lượng phân cao/thừa không đồng nghĩa với cây cho năng suất cao hơn. Bón quá nhiều, đặc biệt là đạm và lân, vừa làm tăng chi phí vừa có thể gây mất cân đối dinh dưỡng và ảnh hưởng chất lượng đất. Vì vậy sử dụng phân bón thông minh cần hiệu chỉnh lượng phân theo năng suất, điều kiện độ phì đất và tình trạng sinh trưởng của vườn cây.

 Để đảm bảo rằng việc sử dụng phân bón cho cà phê kinh doanh giai đoạn cuối mùa mưa một cách hiệu quả nên cần nhớ nguyên tắc 5 đúng:

(i) Đúng thời điểm – (ii) Đúng loại – (iii) Đúng lượng – (iv) Đúng vị trí – (v) Đúng điều kiện thời tiết

và 3 việc cần làm – 3 việc không nên làm khi bón Đầu Trâu Chắc hạt cuối mùa mưa

3 việc cần làm: 

• Theo dõi dự báo thời tiết, kiểm tra độ ẩm đất rồi mới bón, nên chia nhỏ lượng phân để bón
• Rải đều phân theo hình chiếu tán, tránh sát gốc, lấp nhẹ phân
• Căn cứ năng suất và lượng phân đã bón để điều chỉnh liều lượng.

3 việc không nên làm:

• Không bón đón mưa hoặc bón khi đất úng nước/thừa ẩm hoặc thiếu ẩm
• Không bón lượng phân quá nhiều vào một lần vì muốn “nuôi hạt nhanh, cây sử dụng hết”.
• Không tiếp tục tăng kali nếu đất đã giàu K hoặc đã bón thừa K từ các đợt trước.

Đối với vườn cà phê kinh doanh tại Tây Nguyên, sử dụng Đầu Trâu chắc hạt vào cuối mùa mưa là một lựa chọn thông minh, rất phù hợp để cung cấp dinh dưỡng, đặc biệt là kali cho quá trình tích lũy chất khô và chắc hạt. Tuy nhiên điều cần quan tâm là hiệu quả cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào bao nhiêu kg phân được bón, mà phụ thuộc vào cả một chương trình dinh dưỡng cân đối trong suốt mùa vụ mà bà con nông dân cần thiết kế ngay từ đầu dựa trên điều kiện thực tế của vườn cây.

TS. Trương Hồng