Theo thông tin từ Văn phòng SPS Việt Nam, chỉ trong giai đoạn từ ngày 1 đến 15/4, các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã phát đi 40 thông báo SPS mới, gồm 23 dự thảo và 17 quy định chính thức có hiệu lực. Đây là tín hiệu cho thấy xu hướng gia tăng hàng rào kỹ thuật trên toàn cầu đang diễn ra nhanh hơn, rộng hơn và chi tiết hơn.

Từ châu Âu, Australia đến các thị trường mới nổi ở châu Phi hay Trung Đông, điểm chung của các quy định mới là yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dịch hại, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Cơ hội mở cửa đi kèm tiêu chuẩn khắt khe

Một trong những thông tin tích cực đáng chú ý là Australia chính thức công bố điều kiện nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam. Đây được xem là bước tiến quan trọng sau nhiều năm đàm phán, đánh giá rủi ro sinh học và hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật giữa hai nước.

Tuy nhiên, để tiếp cận thị trường này, doanh nghiệp phải đáp ứng loạt điều kiện rất nghiêm ngặt. Bưởi xuất khẩu phải đến từ vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được phía Australia phê duyệt. Toàn bộ quy trình sản xuất phải áp dụng phương pháp tiếp cận hệ thống nhằm kiểm soát rầy chổng cánh, bệnh loét cam quýt và các sinh vật gây hại khác.

Ngoài ra, sản phẩm phải được xử lý chiếu xạ trước khi xuất khẩu để loại bỏ nguy cơ từ ruồi đục quả, rệp sáp, côn trùng cánh vảy và nhện đỏ giả. Mỗi lô hàng cũng phải kèm giấy phép nhập khẩu cùng giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp.

Điều này mở ra cơ hội lớn cho trái cây Việt Nam tại thị trường có sức mua cao, nhưng cũng đặt ra thách thức không nhỏ. Chi phí đầu tư vào hệ thống chiếu xạ, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đạt chuẩn và vận hành hồ sơ kỹ thuật sẽ là rào cản với không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục nâng chuẩn với nhóm hàng thực phẩm sử dụng bao bì nhựa tái chế. Quy định sửa đổi liên quan đến vật liệu nhựa tiếp xúc thực phẩm có hiệu lực từ giữa tháng 4 yêu cầu doanh nghiệp phải tăng cường khả năng chứng minh tuân thủ, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp xuất khẩu sang EU nếu sử dụng bao bì PET tái chế hoặc vật liệu tương tự sẽ phải chuẩn bị hồ sơ sẵn sàng cung cấp cho cơ quan chức năng trong thời gian ngắn khi được yêu cầu. Đây là thách thức đáng kể với các đơn vị vốn quen sản xuất theo mô hình gia công, phụ thuộc nhiều vào nhà cung ứng bao bì bên ngoài.

Thị trường mới nổi cũng không còn “dễ tính”

Không chỉ các thị trường truyền thống, nhiều khu vực mới nổi cũng đang nâng nhanh tiêu chuẩn nhập khẩu. Tại Đông Phi, loạt dự thảo quy chuẩn mới được đưa ra với nhiều nhóm sản phẩm như bột hạt bí ngô, bột vừng, dầu ngô, sốt mayonnaise hay hạt hướng dương dùng cho ép dầu.

Các quy định này thiết lập hệ thống tiêu chí khá toàn diện, từ cảm quan, thành phần, chỉ tiêu lý hóa đến giới hạn kim loại nặng như chì, asen; độc tố vi nấm như aflatoxin; dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo chuẩn Codex.

Song song đó là các yêu cầu vi sinh nghiêm ngặt đối với E.coli, Salmonella, Staphylococcus aureus và Listeria. Riêng với hạt hướng dương, cơ quan quản lý còn yêu cầu kiểm soát cả tạp chất sinh học, loại bỏ các hạt độc lẫn trong lô hàng.

Điều này cho thấy các thị trường từng được xem là “dễ tính” cũng đang chuyển mạnh sang quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không đầu tư bài bản từ đầu vào, khả năng bị từ chối hoặc phát sinh chi phí kiểm định bổ sung sẽ ngày càng lớn.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, quy định mới về nhóm thực phẩm thiết yếu như bột mì và bánh mì cũng cho thấy xu hướng kiểm soát sâu hơn vào bản chất sản phẩm. Cơ quan quản lý nước này dự kiến cấm sử dụng các thành phần tạo màu sẫm hoặc tạo hương vị có nguồn gốc từ quá trình rang nhằm tránh gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng về chất lượng hàng hóa.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, điều đó đồng nghĩa việc nghiên cứu công thức sản phẩm, thành phần nguyên liệu và nhãn mác phải được cập nhật liên tục theo từng thị trường, thay vì dùng một tiêu chuẩn chung cho tất cả.

Nhìn rộng hơn, làn sóng SPS mới cho thấy cạnh tranh quốc tế không còn nằm chủ yếu ở giá bán, mà ngày càng chuyển sang năng lực đáp ứng tiêu chuẩn. Hàng hóa rẻ nhưng thiếu minh bạch, không truy xuất được nguồn gốc hoặc không đạt chuẩn an toàn sẽ rất khó giữ thị phần.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng, số hóa dữ liệu vùng trồng, kiểm soát dư lượng, nâng chuẩn bao bì và chủ động cập nhật quy định SPS cần được xem là chiến lược bắt buộc.

Trong bối cảnh xuất khẩu nông sản đang đóng vai trò quan trọng với tăng trưởng kinh tế, việc thích ứng nhanh với hàng rào kỹ thuật mới không chỉ giúp bảo vệ thị trường hiện có mà còn mở ra cơ hội bước vào phân khúc giá trị cao hơn. Nếu chậm thay đổi, lợi thế về giá và sản lượng sẽ khó đủ để giữ sức cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Nam Sơn

Nguồn: https://thuonghieucongluan.com.vn/