Mặc dù trong hàng chục năm qua, nhà nước đã tập trung nhiều nguồn lực để phát triển hệ thống thủy lợi ĐBCSL và trở thành động lực chính cho công cuộc khai phong, phục hóa, tăng vụ và VN trở thành cường quốc thứ 2 về xuất khẩu gạo. Tuy nhiên hiện vùng châu thổ này vẫn còn khoảng 400.000 ha mà nước từ các hệ thống thủy lợi không đến được, việc trồng lúa và canh tác nông nghiệp ở những vùng đất này đều phải nhờ vào nước trời. Phân bổ của 400.000 ha này trước hết ở các vùng nhiễm mặn ven biển từ Long An đến Kiên Giang, trong đó tập trung ở Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và Kiên Giang. Ngoài ra còn có một số diện tích khác ở vùng thượng của An Giang, Long An do địa thế đất cao nên nước bơm không tới.

Từ đặc trưng canh tác phải chờ mưa nên vụ lúa hè thu ở đây được gọi là hè thu muộn vì lúa chính vụ đã xuống giống trước 1 – 2 tháng. Mùa mưa Nam bộ thường bắt đầu vào tháng 5 và việc xuống giống thường được tiến hành vào cuối tháng 5. Tuy nhiên với năm nay thì vụ hè thu đã muộn lại càng muộn vì mưa đến trễ, đến tháng 6 mới có mưa trên diện rộng và việc xuống giống mới bắt đầu vào nữa cuối tháng 6. Vì việc phải xuống giống muộn, chờ mưa nên sẽ có những bất lợi như sau:

Nhiễm rầy: Không thể tiến hành xuống giống “né rầy” vì thời vụ chính được xác định chủ yếu vào lượng mưa, trong lúc một số nơi đã vào vụ thu hoạch HT sớm và sẽ có nhiều rầy nâu di trú. Chính vì vậy mà nguy cơ bị rầy tấn công rất cao.

Khó trừ cỏ: Phòng trừ cỏ dại hiện nay chủ yếu bằng thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm và hậu nảy mầm. Dù nhóm thuốc nào cũng dựa trên căn bản là phải chủ động được nước, bởi vậy vụ này sẽ rất khó trừ cỏ.

Dễ ngộ độc phèn: Sau khi qua 6 tháng nắng hạn, khi gặp mưa thì phèn dưới tầng đất sâu rất dễ theo đường dẫn mao quản xì lên, hóa hợp với ôxy của không khí gây độc cho cây.

Dễ bị ốc bươu vàng: Đã từng nhiều bà con trở tay không kịp với ốc bươu vàng vì chỉ qua một đêm, một ngày thì ốc trú hạn dưới đất trồi lên và càn quét lúa mới sạ.

Dễ bị khô vằn, bạc lá: Vụ lúa này cây lúa chủ yếu sinh trưởng phát triển trong mùa mưa nên rất dễ bị bệnh khô vằn do nấm tấn công, đồng thời những vết rách trên lá lúa trong mưa gió cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập gây nên bạc lá.

Dễ bị đổ ngã: Giai đoạn trỗ chín của vụ này rơi vào tháng 8 – 9, thời điểm có nhiều mưa bão nên rất dễ xảy ra đổ ngã.

Dễ bị thất thoát sau thu hoạch: Do ruộng nhiều nước, nhiều bùn lầy nên lúa vụ này chủ yếu được thu hoạch bằng tay, tỷ lệ thất thoát cao. Mặt khác do thu hoạch trong mùa mưa bão, trong lúc thiết bị phơi sấy không đủ nên rất dễ bị thất thoát sau thu hoạch.

Kỹ thuật bón phân

Theo PGS.TS Nguyễn Bảo Vệ (Khoa sinh học ứng dụng và nông nghiệp – ĐH Cần Thơ), vì có nhiều bất lợi như vậy nên việc bón phân cho lúa vụ này là khó khăn hơn. Thông thường với lúa có thời gian sinh trưởng trên dưới 100 ngày thì bón phân làm 3 đợt, đợt 1: 7 ngày sau sạ, đợt 2: 18 – 22 ngày sau sạ và đợt 3: 40 – 45 ngày sau sạ. Thế nhưng với lúa vụ này thì do phải chờ nước nên các khuyến cáo trên chỉ có tính tham khảo để vận dụng vào thực tế, trong đó nguyên tác nhìn cây, nhìn trời cần phải được tôn trọng.

Cảnh giác với hạn, không nên bón sớm: Bà con thường lợi dụng những cơn mưa đầu mùa, khi đất đang còn ấm để giao sạ. Đây là sáng kiến hay vì mưa đầu mùa thường không đều, rất dễ bị nắng lại. Trong đều kiện đấy nếu bón phân sớm thì rễ lúa sẽ ăn lên, đến khi gặp hạn thì rễ không kịp ăn sâu nên dễ chết. Việc bón phân sớm khi gặp hạn cũng rất dễ bị cỏ chụp vì cỏ có sức sống cao hơn lúa, phàm ăn hơn lúa nên khi có phân thì sẽ phát triển rất nhanh lấn át lúa.

Khi thiếu nước thì bón phân cũng không tan được nên cần sử dụng phân bón lá giúp cây “qua ải” đợi khi có nước mới bón. Phân bón lá sử dụng trong giai đoạn này là Đầu Trâu 005.

Khi lúa đang bị hạn mà gặp mưa lại rất dễ bị phèn, cần xử lý như sau:

+ Chắt bỏ nước đầu: Nước đầu có được sau khi mưa to lại là không tốt cần chắt bỏ nếu ruộng phèn nặng thì thời gian từ lúc chắc bỏ nước đầu đến lần giữ nước sau cần khoảng 10 – 15 ngày sau đó lấy nước lại bón lót vôi (50kg vôi/công) và lân để cây phát triển. Với những ruộng đã sạ cần sử dụng phân bón lá, sau đó sử dụng loại phân có hàm lượng lân cao để cây lúa phục hồi.

+ Với những vùng nhiễm mặn ven biển không nên sử dụng công thức phân bón cho vùng phù sa ngọt bởi trong đất hiện đã có nhiều Na+, việc sử dụng hàm lượng kali cao sẽ không cần thiết và nhiều khi gây “quá lố” cho lúa. Bởi vậy chỉ cần bón NPK: 25-25-5 hoặc NPK: 20-20-10 được đánh giá mang lại hiệu quả cao cho vùng tôm lúa ven biển.

Agrotain – Giải pháp chống thất thoát đạm hiệu quả

Với lúa hè thu muộn thì hiệu quả sử dụng phân đạm không cao mà lý do của nó chính là không chủ động được nước, nếu không có nước thì phân không tan, nếu nước nhiều quá thì phân sẽ bị “loãng” tương tự như việc nêm bột ngọt vào nồi canh quá lớn. Bởi vậy việc chống thất thoát đạm bằng việc sử dụng các loại phân có Agrotain là một giải pháp tối ưu. Sản phẩm của Bình Điền có Agrotain như: Đầu Trâu hạt vàng 46A+, NPK Agrotain, NPK Agrotain + TE đều rất có hiệu quả trong việc chống thất thoát đạm.

Điều đáng lưu ý khác, với những ruộng vừa mới thu hoạch tôm xong thì nhu cầu phân đạm thường thấp vì trước đấy đã có nhiều thức ăn tôm rơi vãi nên không cần sử dụng NPK loại có hàm lượng đa lượng đạm, lân, kali cao mà sử dụng NPK Đầu Trâu đa năng, có hàm lượng NPK không cao nhưng ngoài ra còn có Ca, Mg, Bo, Mo, … nên bón sẽ mang lại hiệu quả.