Tình trạng thiệt hại diện rộng: Vụ lúa hè thu năm 2026 tại Nghệ An đang ghi nhận tình trạng lép, lửng hạt nghiêm trọng. Tính đến ngày 14/8/2026, toàn tỉnh có trên 6.000 ha lúa bị lép, lửng với tỷ lệ cao trên 30%. Hiện tượng này xuất hiện trên nhiều giống lúa, trong đó thiệt hại nặng nhất là các giống gieo cấy lớn và trỗ sớm như Khang Dân 18, TBR 97.
Thiệt hại cụ thể tại địa phương:
Diện tích lúa lép tập trung nhiều tại các xã thuộc huyện Yên Thành, Hợp Minh, Quan Thành, Vân Tụ, Giai Lạc, Tân Châu, Minh Châu, Thuần Trung, Văn Kiều....
Điển hình tại xã Giai Lạc, vụ này toàn xã chỉ gieo cấy được 392 ha (đạt khoảng 30% kế hoạch). Trong đó có tới 280 ha bị nhiễm sâu bệnh và khoảng 200 ha bị thiệt hại nặng từ 30% đến 70%, khiến nhiều hộ lâm vào cảnh thua lỗ nặng.
Nguyên nhân khách quan từ thời tiết:

• Giai đoạn lúa làm đòng và trỗ gặp phải các đợt nắng nóng gay gắt kết hợp gió phơn Tây Nam khô nóng trong tháng 7.
• Thời kỳ lúa trỗ và chín sữa (từ ngày 25/7 đến 10/8) lại liên tiếp gặp mưa kéo dài. Thời tiết nóng ẩm thất thường này đã tạo điều kiện cho các dịch hại như chuột, sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân, khô vằn, nhện gié và bệnh lem lép hạt bùng phát mạnh.

Nguyên nhân chủ quan trong canh tác:

• Chi phí đầu tư giảm: Giá vật tư nông nghiệp tăng cao khiến người dân hạn chế bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Nhiều hộ vẫn giữ thói quen sử dụng thóc thịt để làm lúa giống gieo cấy.
• Tâm lý giữ ruộng: Một bộ phận nông dân chỉ canh tác với tư tưởng "làm cho có" để giữ đất nên thiếu sự quan tâm chăm sóc sát sao.
• Hạ tầng thủy lợi yếu kém: Tình trạng ruộng bị bỏ hoang xen kẽ khiến hệ thống kênh mương không thể dẫn nước tưới tiêu đồng bộ đến các diện tích canh tác đơn lẻ.