Ở ĐBSCL, sau thời gian đầu thực hiện thí điểm mô hình cánh đồng mẫu lớn, tỉnh An Giang sớm nổi lên điểm sáng với mô hình cánh đồng mẫu lớn liên kết tiêu biểu mang lại hiệu quả cao.

Nhờ ứng dụng các giải pháp kỹ thuật đồng bộ nên đã giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, đảm bảo tăng năng suất và thu nhập cho người trồng lúa. Đây là bước khởi đầu tạo tiền đề phát triển theo chuỗi sản xuất lúa gạo hàng hóa.

Ông Đoàn Ngọc Phả, Phó GĐ Sở NN-PTNT An Giang cho biết: Sau vụ lúa đông xuân 2012-2013 và vụ hè thu 2013, mô hình cánh đồng mẫu lớn ở An Giang đã định hình sự liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân. Hiện nhiều doanh nghiệp đến đăng ký tham gia thực hiện liên kết cung cấp vật tư và bao tiêu sản phẩm cho người trồng lúa.

Trong đó chủ yếu là các doanh nghiệp trong ngành sản xuất phân bón, thuốc BVTV và doanh nghiệp thương mại đầu tư xây dựng cụm kho sấy, xay xát gắn với chiến lược xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Riêng năm nay, tổng số doanh nghiệp mới tham gia phát triển mô hình cánh đồng mẫu lớn với diện tích sản xuất theo hợp đồng tăng lên. Điểm nhấn trong các mô hình liên kết sản xuất là cung ứng vật tư nông nghiệp - tiêu thụ sản phẩm, giải pháp mang tính đột phá phát triển cánh đồng mẫu lớn ở An Giang. Điều này phù hợp với định hướng phát triển theo chuỗi giá trị liên kết sản xuất lúa gạo.

Nông dân đồng thuận sản xuất cánh đồng mẫu lớn để gia tăng lợi nhuận

Trong đó tạo điều kiện các doanh nghiệp xuất khẩu gạo trong tỉnh tiếp cận, liên kết với nông dân hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn, sản lượng lớn ổn định, chất lượng đồng đều. Cánh đồng mẫu lớn tổ chức sản xuất theo chủng loại giống được đặt hàng từ các doanh nghiệp.

Mỗi năm An Giang có kế hoạch sản xuất lúa trên 600.000 ha lúa. Riêng vụ thu đông 2013, An Giang dự kiến xuống giống 150.000 ha. Đến nay một số nơi lúa thu đông gieo sạ sớm đạt 15%. Vừa qua nối tiếp theo đà thuận lợi phát triển mô hình cánh đồng mẫu lớn, tỉnh An Giang tiến tới mở rộng vùng sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP tại các huyện Thoại Sơn, Châu Phú và Tịnh Biên với diện tích tăng lên 130 ha trong khu vực đê bao an toàn.

Trước đó, vụ lúa đông xuân 2012-2013 vừa qua, Cty ADC ký hợp đồng sản xuất ổn định toàn bộ diện tích lúa nguyên liệu đạt tiêu chuẩn GlobalGAP với giá bao tiêu cao hơn thị trường tại thời điểm mua vào 10 - 12%. Dự kiến vụ lúa đông xuân 2013-2014 sắp tới An Giang sẽ mở rộng vùng trồng lúa đạt tiêu chuẩn GlobalGAP tăng lên khoảng 200 ha.

Bên cạnh đó, An Giang có mô hình liên kết điển hình về sản xuất lúa giống. Tổ hợp tác sản xuất lúa giống Phú Nông ở huyện Châu Thành áp dụng theo mô hình cánh đồng mẫu lớn; đồng thời xây dựng thương hiệu các giống lúa chất lượng cao và sản xuất theo đơn đặt hàng mua lúa giống của các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh.

Ông Phó Văn Nghệ, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất lúa giống Phú Nông ở ấp Phú An 1, xã Bình Hòa cho biết: Do áp dụng tốt quy trình canh tác giống, ứng dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác mới nên năng suất lúa của các thành viên trong Tổ sản xuất giống đạt được khá cao, vụ đông xuân bình quân 8,4 tấn/ha, vụ hè thu 7 tấn/ha và vụ thu đông đạt đến 8,8 tấn/ha.

Hiện nay, Tổ sản xuất giống đã tạo dựng uy tín nhiều loại giống lúa như Jasmine85 hay các giống lúa OM: 1490, 5451, 5472, 6976, 6916, 4218, 2517, 2514, 4900, 6377, 8017, 10636... Tất cả sản phẩm lúa giống do tổ sản xuất ra được đóng bao bì với thương hiệu Phú Nông.

Các doanh nghiệp và nông dân đặt hàng thu mua từ 7.000 - 12.000 đ/kg, cao hơn gần gấp đôi so với lúa hàng hóa. Do vậy, các thành viên trong tổ cũng đạt lợi nhuận cao hơn so với nông dân sản xuất lúa hàng hóa trên cùng diện tích.

Ông Nguyễn Hữu An, Chi cục trưởng Chi cục BVTV An Giang, nhận xét: Mô hình cánh đồng mẫu lớn khởi đầu chỉ có Cty CP BVTV An Giang thí điểm triển khai với quy mô khiêm tốn. Tuy nhiên đến năm 2013 đã có 9 doanh nghiệp tham gia mô hình, với diện tích hơn 35.000 ha.

Theo đó các doanh nghiệp thực hiện cung ứng đầu vào cho nông dân: giống, phân bón, thuốc trừ sâu với giá ổn định, không tính lãi suất. Nông dân được tư vấn kỹ thuật sản xuất trực tiếp trên đồng. Sau khi thu hoạch, nông dân được hỗ trợ chi phí vận chuyển, chi phí sấy và gởi lúa vào kho trong thời gian 30 ngày (không tính phí). Sau đó, nếu nông dân muốn bán, doang nghiệp sẽ mua theo giá thỏa thuận.

Cách làm này đem lại hiệu quả cao: Năng suất và chất lượng sản phẩm được nâng lên, giá thành sản xuất lúa giảm đáng kể. Trong vụ đông xuân vừa qua giá thành sản xuất giảm còn 2.581 đ/kg, nông dân gia tăng lợi tức trên 5 triệu đ/ha. Hơn nữa thông qua thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn đã tạo điều kiện cho nông dân có quyền quyết định bán lúa vào thời điểm giá cả có lợi nhất.

Đặc biệt khi nông dân cùng nhau liên kết sản xuất sẽ tạo thói quen ghi chép sổ sách, chủ động tính được giá thành, tạo tiền đề hướng tới xây dựng thương hiệu gạo Việt.

Qua kinh nghiệm thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn liên kết tiêu biểu từ cây lúa, một số doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp ở An Giang áp dụng sản xuất cây trồng khác cho thấy khá thành công. Cty CP Rau quả thực phẩm An Giang (Antesco) thực hiện mở rộng mô hình liên kết với nông dân trồng bắp non, đậu nành rau... góp phần nâng cao giá trị sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân.

Ông Huỳnh Thế Năng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang:

“Cánh đồng mẫu lớn là mô hình tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị nhằm hướng đến mục tiêu giúp sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hàng hóa của ngành lúa gạo ngày càng có hiệu quả. Để thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn, đòi hỏi các ngành chức năng và doanh nghiệp phải giúp nông dân, cung ứng vật tư đầu vào phục vụ sản xuất với giá cả ổn định, chất lượng đảm bảo và có cụm dịch vụ lúa gạo gắn với vùng nguyên liệu. Cần tạo điều kiện cho nông dân đi tới chủ động và có quyền quyết định bán sản phẩm của mình để được lợi về giá”.