(9/3/2011) - Hàng năm, rất nhiều mô hình về nông, lâm, ngư nghiệp được triển khai trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Điều này không những làm chuyển biến cơ bản cơ cấu cây trồng vật nuôi của tỉnh, mà còn góp phần thay đổi nhận thức, tập quán canh tác của đại bộ phận người dân vùng cao Lào Cai.

Là tỉnh vùng cao biên giới, Lào Cai có gần 90% dân số sinh sống bằng nghề nông; Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Nông lâm nghiệp là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong chương trình phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Chính vì vậy, công tác xây dựng mô hình trình diễn có vị trí và vai trò rất quan trọng, thông qua mô hình bà con nông dân được trực tiếp “mắt thấy, tai nghe” do đó khả năng nhân rộng phát triển sản xuất nhanh và hiệu quả cao. Năm 2010, bám sát định hướng chỉ đạo của tỉnh, của ngành, Trung tâm Khuyến nông đã xây dựng hơn 20 mô hình khuyến nông, khuyến lâm tại 9 huyện, thành phố. Để nâng cao tính hiệu quả tác động từ chính các mô hình, năm 2010 Trung tâm Khuyến nông đã đổi mới đồng bộ các phương pháp triển khai thực hiện.

Một là khi xây dựng và lập kế hoạch phải xuất phát nhu cầu sở tại. Hơn nữa các mô hình, dự án khuyến nông phải đáp ứng yêu cầu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất nhằm hiện thực hoá các chương trình, đề án, chính sách trọng tâm của tỉnh, các mô hình cần gắn với định hướng thị trường gắn kết mối liên kết "4 nhà" trong tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.

Hai là đổi mới trong hoạt động từ khâu chọn hộ, chọn điểm để thực hiện, đến lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao gắn với thị trường, cử cán bộ khuyến nông "bám bờ, bám ruộng", chọn hộ tham gia mô hình phải đảm bảo yêu cầu (có diện tích đất tập trung, có lao động, chuồng trại, kinh nghiệm sản xuất) và cam kết thực hiện triệt để quy trình kỹ thuật khuyến nông, ở vùng cao nên phối hợp, lồng ghép thực hiện ở câu lạc bộ khuyến nông, tổ nhóm nông dân sở thích..; Hộ tham gia phải dự tập huấn để tiếp thu, trao đổi và nắm chắc quy trình kỹ thuật; Các nội dung tập huấn đã được Trung tâm Khuyến nông biên soạn, trong tập huấn cần phiên dịch ra tiếng địa phương, hạn chế tập huấn trong hội trường, chú trọng tập huấn tại đồng ruộng gắn với mẫu vật, thao tác trực tiếp, cụ thể (chọn giống như thế nào, cách làm đất, bón phân, gieo trồng, chăm sóc, phòng trừ dịch bệnh...) để bà con dễ nắm bắt và vận dụng hiệu quả.

Ba là cán bộ kỹ thuật chỉ đạo mô hình phải có trình độ từ trung cấp nông lâm nghiệp trở lên.

Bốn là tổ chức hội thảo (hoặc hội nghị đầu bờ) nhằm trao đổi, chia sẻ để rút kinh nghiệm, chỉ ra những mặt tồn tại và phương pháp giải quyết để triển khai tiếp các mô hình sau đạt hiệu quả cao hơn.

Năm là tổng kết, đánh giá và khuyến cáo nhân rộng kết quả mô hình. Khác với những năm trước thường các mô hình tổng kết trạm Khuyến nông các huyện thương chủ trì thực hiện nhưng năm 2010 Trung tâm Khuyến nông chỉ đạo trạm Khuyến nông các huyện tham mưu UBND huyện chủ trì tổ chức đánh giá kết quả mô hình, đồng thời mời chính quyền xã lân cận đến dự để lãnh đạo huyện giao chỉ tiêu kế hoạch nhân rộng và xây dựng kế hoạch thu mua bảo quản giống (nhất là với những mô hình nhân giống) phục vụ cho phát triển sản xuất vụ sau sẽ rất hiệu quả; Nhằm mục đích nâng cao tính phổ rộng của mô hình và đánh giá khách quan cũng như thể hiện tính minh bạch trong quá trình triển khai thực hiện, đặc biệt từ chính những hiệu quả của mô hình sẽ kêu gọi các nguồn vốn tham gia dự án khuyến nông và nội lực trong dân.

Kết quả từ chính sự đối mới và kết hợp đồng bộ các phương pháp triển khai thực hiện các mô hình Khuyến nông rất nhiều mô hình triển khai có hiệu quả được nhân ra diện rộng. Có thể liệt kê kết quả của một số mô hình sau:

- Mô hình trồng đậu tương tăng vụ trên đất ruộng 1 vụ lúa, kết quả năng suất đậu tương DT 90 đạt 23 tạ/ha, cao hơn đậu tương địa phương từ 5-7tạ/ha; với diện tích mỗi hộ trồng từ 3-4 sào (năng suất 83 kg/sào), góp phần tăng thu nhập cho ngươi nông dân vùng cao;

- Mô hình trồng lạc giống mới TB25 được thực hiện ở xã Sơn Hải, BảoThắng sau đó Chính quyền xã và nhân dân trong tỉnh đã sử dụng và mua nguồn giống từ mô hình vụ trước để nhân rộng ra các xã lân cận như Sơn Hà, Gia Phú huyện Bảo Thắng, xã Hợp Thành, Tả Phời - TP Lào Cai;

- Mô hình cỏ VA06 đã nhân rộng ra rất nhiều huyện khác trong tỉnh, điển hình là toàn bộ lượng giống cỏ VA 06 thuộc mô hình Khuyến nông thực hiện tại các huyện Mường Khương, Bắc Hà ... được các huyện như Bảo Thắng, Văn Bàn, Si Ma Cai, Bát Xát đặt mua;

- Mô hình cải tạo đàn trâu bằng việc sử dụng trâu đực giống Bảo Yên chất lượng tốt để phối giống trực tiếp với trâu cái địa phương. Kết quả cho thấy khả năng phối giống trâu đực dự án tốt, tỷ lệ thụ thai cao, đạt 92/99 con xấp xỉ 93%; Sau khi thụ thai số nghé sinh ra có ngoại hình cân đối, trọng lượng sơ sinh cao hơn hẳn so với nghé địa phương; trọng lượng sơ sinh bình quân 22- 24kg/con; tăng trọng bình quân qua các tháng từ 15-20 kg/con/tháng. Hạch toán hiệu quả kinh tế cho thấy trâu được phối giống sau khi sinh ra con nghé có thể trạng, tầm vóc to cao hơn, giá bán trâu ngé (dưới 1 năm tuổi) tại thời điểm 12.000.000đ/con trừ các chi phí thức ăn, thuốc thú y (tính cả công chăm sóc) cho thu nhập cao hơn nghé địa phương 1.800.000 đồng. Từ chính kết quả đó huyện Bảo thắng đã nhân rộng mô hình ra nhiều xã với tổng số trâu cái được phối giống là 143 con.

- Mô hình chăn nuôi gà thịt an toàn sinh học đem lại lãi suất cho nông dân 1.846.000 đồng/100con. Mô hình đã được chính quyền địa phương và nhân dân nhân rộng ra các huyện.

- Mô hình khuyến lâm tập trung khuyến cáo bà con nông dân sử dụng TBKT mới về giống keo (tuyển chọn) để trồng rừng nguyên liệu, tăng thu nhập và phát triển kinh tế rừng bền vững;

- Mô hình cơ giới hoá trong sản xuất NLN góp phần giải phóng sức lao động cho người nông dân, chủ động được khung thời vụ và tăng năng suất hiệu quả kinh tế trên diện tích canh tác. Như chúng ta đã biết kinh phí thực hiện 1 mô hình thường từ 50 - 60 triệu, những lợi nhuận và hiệu quả mang lại thì rất lớn là tăng thêm thu nhập cho nông dân hàng trăm triệu đồng.

Với cách làm như vậy, nhiều hộ nghèo đã có điều kiện tiếp cận trực tiếp với các nguồn lực hỗ trợ như kinh phí, khoa học kỹ thuật, giống cây trồng vật nuôi,... đặc biệt là đã tạo được sự tham gia của người dân, huy động thêm được nguồn lực tại chỗ, giúp cho cán bộ cấp xã và người dân tại địa bàn triển khai mô hình bước đầu đã có sự chuyển biến về nhận thức và năng lực tiếp cận và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, kiến thức quản lý, kỹ năng tổ chức thực hiện dự án trong việc phát triển kinh tế hộ theo hướng sản xuất hàng hoá, mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật, bỏ thêm vốn đầu tư, lựa chọn loại hình sản xuất phù hợp với điều kiện của hộ và của địa phương, từ đó đã tăng thêm nguồn thu góp phần giảm nghèo, thoát nghèo bền vững.