Ngày 27-9- 2013, tại TP Hồ Chí Minh, được sự tài trợ của Cty CP phân bón Bình Điền và Cty TNHH Hữu cơ HUMIX, nhân dịp khai trương Văn phòng đại diện phía Nam, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, phối hợp với Cục Trồng trọt, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc gia: “Nông nghiệp hữu cơ - Thực trạng và định hướng phát triển.” - lần thứ nhất.

Hơn 300 đại biểu từ các viện, trường, cán bộ quản lý nông nghiệp, hội nông dân 26 tỉnh, thành phía Nam, trong đó có 40 nhà khoa học đã tới dự hội thảo.

Thành công…

10 báo cáo tham luận (trong đó có một báo cáo khoa học của nước ngoài), hàng chục ý kiến tranh luận cùng việc phát hành kỷ yếu với hơn 47 công trình nghiên cứu… “Đại biểu được mời đến dự đông đủ, nghiêm túc trong thảo luận và tranh luận khoa học, là thành công lớn của ban tổ chức. Phải có uy tín, đơn vị tổ chức mới kéo được đại biểu tới dự một cuộc hội thảo mà mới nghe không thấy mấy thiết thực với mình như thế này” - PGS.TS Mai Thành Phụng, Trưởng đại diện phía Nam - Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nhận xét.

Kết luận hội thảo, ông Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, nói: “Đã một giờ chiều mà không mấy đại biểu rời vị trí. Tôi dự nhiều hội thảo khoa học, nhưng cũng hiếm thấy hội thảo nào lại có tranh luận sôi nổi, đúng hướng như tại hội thảo này.”

Hướng đi tất yếu nhưng cần một lộ trình.

Theo PGS.TS Lê Quốc Doanh, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, thì: “Nông nghiệp hữu cơ (NNHC) là chiếc chìa khóa bảo đảm an ninh lương thực (ANLT) bền vững, đồng thời làm giảm phát thải khí nhà kính và sử dụng nguyên liệu hóa thạch, cắt giảm ô nhiễm do sử dụng hóa chất và thuốc BVTV độc hại, do vậy chấm dứt thẩm thấu dư lượng hóa chất độc hại vào chuỗi thức ăn của chúng ta, xây dựng một hệ thống canh tác phục hồi nhanh, có khả năng chống trọi với biến đổi khí hậu, đảm bảo cung cấp thực phẩm tại địa phương và có hiệu quả cao trong tích lũy các bon. Đây là con đường và cách hữu hiệu để khắc phục những khó khăn, thách thức, hạn chế ở Việt Nam hiện nay”.

Đồng tình với những giải pháp nghiên cứu và phát triển NNHC ở Việt Nam do PGS.TS Nguyễn Văn Bộ, Giám đốc Viện KH nông nghiệp Việt Nam trình bày, PGS.TS Phạm Văn Dư, Cục phó Cục Trồng trọt, nhìn nhận: “Ở nước ta, NNHC mới đang trong giai đoạn đầu phát triển, tiền năng rất lớn. Đặt ANLT lên vị trí số 1 là chính xác, nhưng hiện nay ta đang thừa một lượng lớn nông sản, nhất là gạo, nên nếu sản xuất NNHC đạt được từ 5 đến 10% tổng giá trị nông sản, là tốt. Từ đó ta từng bước tạo dựng nhận thức và hành động cụ thể để đẩy sản xuất NNHC đi lên. Đây là hướng đi đúng, vì như nhận định của ông Andre Leu, Chủ tịch Liên đoàn các phong trào hữu cơ quốc tế “Nông nghiệp hữu cơ có thể nuôi sống cả thế giới”, trong khi ở ta đã có cái nền sản xuất hữu cơ từ hàng ngàn năm, hiện có nhiều doanh nghiệp sản xuất phân bón hữu cơ, thuốc trừ sâu sinh học, như Humix, Bình Điền…

Đã có những mô hình hiệu quả.

Dù đang trong giai đoạn đầu phát triển, nhưng ở Việt Nam đã có những mô hình sản xuất NNHC có hiệu quả, như dự án do bà Mayu, Trưởng đại diện tổ chức Seed to Table Nhật Bản, quản lý, tại Hòa Bình, Bến Tre; Sản xuất rau hữu cơ ở Thanh Xuân (Hà Nội), ở Đà Lạt (Lâm Đồng); Sản xuất lúa gạo hữu cơ Hoa Sữa (Cà Mau); Sản xuất chè hữu cơ ở Lâm Đồng, Thái Nguyên, vải thiều Thanh Hà (Hải Dương), cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang)…

Bà Từ Thị Tuyết Nhung - phụ trách dự án sản xuất rau hữu cơ tại xã Thanh Xuân, huyện Sóc Sơn (Hà Nội), cho biết: “Mô hình được khởi sự năm 2008, đến nay đã có 13 nhóm đi vào sản xuất, mỗi nhóm tập hợp được từ 25 đến 30 hộ cùng sản xuất trên một cánh đồng. Nhóm sản xuất được quản lý rất chặt chẽ, tuân thủ 4 nguyên tắc (Sức khỏe, sinh thái, tính công bằng và sự quan tâm). Nông dân trong mô hình tuân thủ nghiêm ngặtòa Bình, Bến Tre, Cà MauHoGH đầu vào sản xuất, có hệ thống giám sát PGS rất chặt, không để ô nhiễm từ ngoài tràn vào, không được dùng bất kỳ một hóa chất nào, tạo ra được đa dạng sinh học để hạn chế sâu bệnh và tăng thu nhập cho người dân. Năm đầu năng suất giảm đến một nửa so với sản xuất ngoài mô hình, nông dân rất lo, nhưng do giá bán cao hơn sản phẩm thường 2,5 lần nên thu nhập không giảm, bà con yên tâm. Đến nay năng suất có chỗ gần bằng, có chỗ chỉ bằng 2/3 bên ngoài nhưng nông dân vẫn cười tươi vì lợi nhuận thu được cao hơn nhiều so với bên ngoài (thu nhập từ nghề trồng rau đạt bình quân 190 triệu đồng/ha/năm), lại không bị “yếu” do phải thường xuyên tiếp xúc với thuốc BVTV hóa học độc hại.”

Rau hữu cơ Đà Lạt, do Cty Organi dalat sản xuất từ 7 năm nay, sản phẩm làm ra không đủ bán cho thị trường nội địa và xuất khẩu. “ Cứ làm đúng, quản lý sản xuất nghiêm ngặt theo quy trình thì sản phẩm thu được sẽ không sợ đầu ra.”- TS Nguyễn Bá Hùng, giám đốc Cty khẳng định.

Cty TNHH Viễn Phú (Cà Mau) sản xuất thực phẩm hữu cơ trên diện tích 320 ha, gồm cả gạo, rau quả và cá với sản lượng thu hoạch 2.000 tấn gạo, 1.000 tấn rau và 100 tấn cá, đã được Mỹ và châu Âu cấp giấy chứng nhận. Sản phẩm Hoa Sữa Fads ngoài giá trị sạch, an toàn cho người sử dụng ra, còn chứa nhiều vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa, đặc biệt là các hoạt chất sinh học, đã tạo ra sự khác biệt vượt trội, trở thành dòng sản phẩm hữu cơ chức năng”- Ông Vũ Minh Khai, Giám đốc Cty CP thương mại và sản xuất Viễn Phú, nói.

Sẽ có hệ thống pháp quy…

Băn khoăn về việc định danh, nhãn mác và đầu ra của sản phẩm hữu cơ cùng những cái vướng, cái khó, nhất là về nhận thức, cả của người sản xuất và người sử dùng… là những vấn đề đang đặt ra cho định hướng phát triển sản phẩm NNHC ở nước ta hiện nay. Nói như ông Phạm Sinh, Giám đốc Cty Komix thì người thành phố sợ thực phẩm “bẩn” lắm rồi, đành phải về trồng rau, nuôi gia súc, gia cầm, cá trên mảnh đất vẫn còn giữ được. Làm nhiều ăn không hết nên lôi kéo bạn bè “ăn giùm”, rồi hình thành sản xuất hàng hóa nhỏ, cung cấp thực phẩm sạch cho người có nhu cầu bằng xe ôm. Cái kiểu làm ăn “cò con” này chỉ giao hàng cho người nhà, người quen được thôi, chớ người lạ họ đâu có tin cái sự sạch, an toàn đó. “Do vậy cần lắm một hệ thống pháp quy cho ra cái “danh chính” của người sản xuất sạch và an toàn thật” - Ông Sinh nói.

Trả lời những băn khoăn trên, ở góc độ quản lý nhà nước, ông Phạm Văn Dư thông báo; “Cục Trồng trọt sẽ đề xuất hệ tiêu chuẩn quản lý nhà nước về nông nghiệp hữu cơ trong thời gian tới”.

“Hội NNHC đã và sẽ tổ chức tốt thị trường (chuỗi siêu thị chuyên kinh doanh sản phẩm hữu cơ) trước mắt ở các thành phố lớn. Làm từng bước, từ nhỏ đến lớn, thật chắc chắn để người làm NNHC có nơi tiêu thụ sản phẩm đúng với giá trị, công sức mình bỏ ra và người tiêu dùng có nhu cầu thì thật yên tâm sử dụng. Không để tình trạng lẫn lộn thật giả hưởng chênh lệch giá của những người phân phối thiếu lương tâm”- Ông Mịch khẳng định.

Ông Andre Leu, Chủ tịch LĐ NNHC quốc tế (IFOAM) trao Giấy chứng nhận  là thành viên chính thức của tổ chức này cho Hội NNHC Việt Nam

Những người đang làm NNHC cần nhà nước hỗ trợ để cơ cấu lại vùng sản xuất, kinh phí để tuyên truyền, vận động nông hộ và quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng. “Giao đất rộng, thời gian dài; chính sách tín dụng thông thoáng; hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng, cả cho sản xuất và chế biến phân bón hữu cơ, phân sinh học, vi sinh, các chế phẩm bảo vệ thực vật sinh học; hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy về tiêu chuẩn, quy chuẩn sản xuất, chế biến, chứng nhận chất lượng, thanh tra, giám sát, cùng với sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế, đặc biệt là IFOAM (Liên đoàn các phong trào hữu cơ quốc tế) trong việc huấn luyện, cung cấp công nghệ, tiếp cận thị trường…sẽ thúc đẩy NNHC Việt Nam từng bước phát triển.”- PGS.TS Nguyễn Văn Bộ kết luận tham luận của mình tại hội thảo.