Thay đổi nhận thức người trồng lúa

Nông dân Huỳnh Văn Kham canh tác 2,9ha lúa tại xã Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp cho biết, những ngày đầu áp dụng kỹ thuật bón vùi phân, ông gặp không ít áp lực từ gia đình, hàng xóm chê cười. Khi đó, việc thay đổi tập quán canh tác truyền thống sang phương pháp mới khiến nhiều người lo ngại rủi ro. Sau một vụ đầu chưa đạt kết quả như mong muốn do chưa thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, ông tiếp tục vấp phải sự phản đối từ người thân.

Tuy nhiên thay vì bỏ cuộc, ông Kham kiên trì học hỏi, điều chỉnh quy trình và từng bước hoàn thiện kỹ thuật. Qua nhiều mùa vụ, hiệu quả ngày càng rõ nét. Chi phí sản xuất giảm đáng kể, cây lúa sinh trưởng khỏe hơn, ít đổ ngã và năng suất ổn định.

Trước đây ông thường lạm dụng phân bón nên cây lúa dễ đổ ngã. Sau này áp dụng kỹ thuật bón vùi, lượng phân sử dụng giảm nhưng cây lúa vẫn phát triển tốt. Mỗi vụ làm xong ông lại rút thêm kinh nghiệm để phù hợp với điều kiện đồng ruộng của mình.

Theo tính toán của ông Kham, việc áp dụng kỹ thuật mới giúp tiết kiệm trực tiếp khoảng 1.000 đồng trên mỗi kg lúa sản xuất ra. Nhờ giảm giá thành, gia đình vẫn duy trì được lợi nhuận ổn định ngay cả khi giá lúa trên thị trường biến động.

Không chỉ riêng ông Kham, nhiều nông dân tại địa phương cũng bắt đầu thay đổi tư duy sản xuất sau khi chứng kiến hiệu quả thực tế từ mô hình.

Ông Võ Văn Lộc cùng địa phương với ông Kham hiện canh tác hơn 2ha lúa cho biết, việc bón vùi phân ngay đầu vụ giúp giảm đáng kể lượng phân sử dụng trong suốt quá trình canh tác. Thấy mô hình đạt hiệu quả, bà con đã chủ động học hỏi lẫn nhau. Sau nhiều năm áp dụng, đất ruộng trở nên tơi xốp hơn, cây lúa phát triển tốt hơn. Điều quan trọng là bà con chủ động được kỹ thuật và giảm được chi phí sản xuất.

“Từ những thửa ruộng đầu tiên, kỹ thuật bón vùi phân dần được nhân rộng. Phương pháp này góp phần thay đổi nhận thức của người trồng lúa về sản xuất nông nghiệp hiện đại, hướng đến giảm đầu vào nhưng vẫn bảo đảm năng suất và chất lượng sản phẩm”, ông Lộc nói.

Đáp ứng nhiều mục tiêu của ngành lúa gạo

Trong Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đang được triển khai mạnh mẽ, giải pháp sạ cụm kết hợp bón vùi phân được đánh giá là một trong những kỹ thuật cơ giới hóa đồng bộ mang lại nhiều lợi ích vượt trội.

Theo kết quả thực nghiệm tại nhiều địa phương vùng ĐBSCL, kỹ thuật này giúp giảm lượng giống gieo sạ đáng kể, đồng thời tiết kiệm từ 20 - 30% lượng phân bón so với phương thức canh tác truyền thống. Nhờ đó, chi phí đầu vào được cắt giảm, lợi nhuận của người sản xuất tăng tối thiểu khoảng 15%, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động sản xuất lúa.

Ông Hồ Thế Huy, Phó Giám đốc Marketing Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cho biết, các mô hình thực hiện từ vụ hè thu năm 2021 đến nay đều cho thấy hiệu quả rõ rệt của giải pháp sạ cụm, đặc biệt khi kết hợp với kỹ thuật bón vùi phân.

Tại mô hình ở xã Thạnh An, TP Cần Thơ trong vụ hè thu năm 2025, nông dân áp dụng sạ cụm với lượng giống chỉ 54kg/ha, thấp hơn đáng kể so với mô hình sạ hàng sử dụng 80kg/ha.

Kết quả cho thấy năng suất ruộng sạ cụm đạt 7,54 tấn/ha, cao hơn 0,54 tấn/ha so với ruộng sạ hàng, tương đương mức tăng 8%; lợi nhuận đạt 28,8 triệu đồng/ha, cao hơn hơn 4 triệu đồng/ha so với mô hình sạ hàng, tương ứng mức tăng 16,3%.

Đáng chú ý, mô hình còn vượt cả phương thức cấy tay truyền thống về hiệu quả kinh tế. Lợi nhuận ruộng sạ cụm cao hơn tới 8,58 triệu đồng/ha, tương đương tăng 42,4% so với ruộng cấy tay.

Tại xã Châu Phú, tỉnh An Giang, trong vụ đông xuân 2025 - 2026, hiệu quả của giải pháp này tiếp tục được khẳng định. Ở mô hình đối chứng, nông dân thực hiện sạ lan kết hợp bón vãi 300kg phân tăng trưởng và 150kg phân chắc hạt. Trong khi đó, mô hình mới áp dụng sạ cụm kết hợp bón vùi phân chỉ sử dụng 240kg phân tăng trưởng, giảm 20% lượng phân bón và vẫn duy trì lượng phân chắc hạt tương đương.

Kết quả thu hoạch cho thấy năng suất mô hình sạ cụm bón vùi đạt 5,66 tấn/ha, cao hơn 10% so với mô hình sạ lan bón vãi (chỉ đạt 5,15 tấn/ha). Quan trọng hơn, lợi nhuận của mô hình sạ cụm bón vùi đạt gần 12,9 triệu đồng/ha, cao hơn 4,42 triệu đồng/ha so với mô hình truyền thống, tương đương mức tăng 52%.

Các chuyên gia đánh giá, ưu điểm nổi bật của giải pháp sạ cụm kết hợp bón vùi là đưa phân bón vào đúng vị trí vùng rễ ngay từ đầu vụ, giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, hạn chế thất thoát do bốc hơi hoặc rửa trôi. Đồng thời, mật độ cây hợp lý nhờ sạ cụm giúp đồng ruộng thông thoáng, giảm sâu bệnh, giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, việc giảm lượng giống, giảm phân bón và giảm số lần đưa máy móc xuống đồng còn góp phần cắt giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh và bền vững.

Theo bà Huỳnh Đào Nguyên, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang, sạ cụm kết hợp bón vùi phân là giải pháp kỹ thuật có tính thực tiễn cao, đáp ứng đồng thời nhiều mục tiêu của ngành lúa gạo hiện nay.

Theo bà Nguyên, kết quả thực tế tại nhiều địa phương của tỉnh An Giang cho thấy kỹ thuật này giúp nông dân giảm đáng kể chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm lượng giống gieo sạ, tăng lợi nhuận trên cùng diện tích. Đây cũng là giải pháp phù hợp với định hướng cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa.

“Sạ cụm kết hợp bón vùi phân không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường, nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo. Bộ đôi giải pháp này đang được nhân rộng, sẽ là một trong những giải pháp quan trọng góp phần thực hiện thành công Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL đến năm 2030”, bà Huỳnh Đào Nguyên nhấn mạnh.